Arabuluculuk zorunlu mu, yoksa ihtiyari mi? Bu sorunun yanıtı dava türüne göre değişmektedir. Yanlış başvuru ya da zorunlu arabuluculuk adımının atlanması, mahkemenin davayı usulden reddetmesine neden olabilir.
Dava Şartı Olarak Zorunlu Arabuluculuk
Türk hukukunda bazı dava türleri için arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Bu şart yerine getirilmeden açılan davalar usulden reddedilir; harçlar ve masraflar iade edilmez.
Zorunlu Arabuluculuk Uygulanan Dava Türleri
- İş davaları: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, mobbing ve işe iade talepleri (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3)
- Ticari davalar: Konusu para olan alacak ve tazminat talepleri (6102 sayılı TTK)
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici Mahkemesi'nde görülecek davalarda (6502 sayılı TKHK)
- Kira davaları: Kira tespit, uyarlama ve bazı tahliye davalarında (01.09.2023 tarihinden itibaren)
İhtiyari Arabuluculuk — Seçimlik Hak
Zorunluluk kapsamı dışındaki her türlü özel hukuk uyuşmazlığında taraflar isteğe bağlı olarak arabuluculuğa gidebilir. Aile hukuku (boşanma hariç), komşuluk uyuşmazlıkları, miras uyuşmazlıkları ve sözleşmeden doğan birçok talep bu kapsamdadır.
Arabuluculuk Sürecinin İşleyişi
Başvuru
Taraflardan biri Adalet Bakanlığı'nın UYAP sistemi üzerinden veya yazılı olarak arabuluculuk bürosuna başvurur. Karşı taraf davet edilir; katılmak zorunda değildir.
Görüşme
Arabulucu tarafları bir araya getirir. İş davalarında 3 hafta (gerekirse 1 hafta uzatılabilir), diğer davalarda taraflarca belirlenen sürede tamamlanır.
Sonuç Tutanağı
Anlaşma sağlanırsa imzalanan tutanak, mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alındığında mahkeme kararı gücü taşır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak alınarak dava açılır.
Arabuluculuğa Gitmeden Dava Açılabilecek Haller
- Davalı taraf yurt dışında ikamet ediyorsa
- Alacak zamanaşımına uğramak üzereyse (dava açmak zorunlu hâle gelebilir)
- İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz talepleri arabuluculuk şartına tabi değildir
- Ceza davaları ve idare mahkemesi davaları arabuluculuk kapsamı dışındadır
2026 İtibarıyla Zorunlu Arabuluculuk Kapsamı
2026 yılı itibarıyla zorunlu arabuluculuk (dava şartı) kapsamındaki başlıca uyuşmazlık türleri şunlardır: iş hukukundan doğan alacak, tazminat ve işe iade davaları; konusu para olan ticari alacak ve tazminat davaları (TTK m. 5/A); kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar (HUAK m. 18/B); 149.000 TL üzerindeki tüketici mahkemesi uyuşmazlıkları; kat mülkiyetinden ve komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar; taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi davaları. Bu kapsamda arabuluculuğa başvurmadan açılan dava usulden reddedilir.
Arabuluculuk Kapsamı Dışındaki Önemli Davalar
İş kazası veya meslek hastalığından doğan tazminat davaları, boşanma ve velayet davaları, idare mahkemesi uyuşmazlıkları, tapu iptali ve tescil davaları ile mirasın paylaştırılması davaları zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Bu davalarda doğrudan mahkemeye başvurulabilir.
Başvuru Nereye Yapılır?
Zorunlu arabuluculukta başvuru adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına yapılır. Taraflar ortak arabulucu seçerse doğrudan o kişiye de başvurabilir. Atama sonrasında arabulucu en geç 1–3 iş günü içinde taraflarla iletişime geçer ve görüşme tarihini bildirir. İş uyuşmazlıklarında süreç en fazla 3 hafta, ticari uyuşmazlıklarda en fazla 6 hafta içinde tamamlanır.
Arabuluculukta Avukat Temsili
Arabuluculuk görüşmelerine avukat aracılığıyla katılmak isteniyorsa vekaletnamede arabuluculuğa özel yetki bulunmalıdır; genel vekâlet yeterliliği sağlamaz. Avukatsız görüşme yasal olarak mümkün olmakla birlikte, anlaşma belgesinin ilamlı icra niteliği taşıması nedeniyle uzman hukuki destek alınması önerilir. Büromuzda Adalet Bakanlığı sicilli arabulucu Av.&Arb. Fırat Baydar, iş ve ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk süreçlerini yönetmektedir.