Tüketici Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk 2026: Dava Şartı Rehberi

Tüketici uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk, 28 Temmuz 2020 tarihli 7251 sayılı Kanun ile 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a eklenen 73/A maddesi ile tüketici mahkemelerinde açılacak davalar için dava şartı haline getirilmiştir. 2026 yılı itibarıyla tüketici uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurma zorunluluğu kapsamındadır. Bu rehber; hangi tüketici uyuşmazlıklarının zorunlu arabuluculuk kapsamına girdiğini, parasal sınırların etkisini, sürecin nasıl işlediğini, 3 hafta + 1 hafta uzatma süresini, anlaşma belgesinin icra niteliğini ve karara itiraz süreçlerini detaylı şekilde açıklamaktadır.

Yasal Dayanak: 6502 ve 6325 Sayılı Kanunlar

Tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk, iki temel kanunun birlikte uygulanmasıyla işler. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 73/A maddesi tüketici mahkemelerinde görülecek davalar için arabuluculuğu dava şartı olarak öngörürken, sürecin yürütüm usulü 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde yürütülür.

İlgili 73/A maddesinin temel hükümleri:

• Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur,
• Arabulucuya başvurulmaksızın dava açıldığı anlaşılırsa, herhangi bir işlem yapılmaksızın davanın usulden reddine karar verilir,
• Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucu onaylı örneği dava dilekçesine eklenmek zorundadır.

Hangi Tüketici Uyuşmazlıkları Kapsamda?

Genel kural şudur: Tüketici mahkemesinde görülecek tüm uyuşmazlıklar zorunlu arabuluculuk kapsamındadır. Uygulamada en sık karşılaşılan dava türleri şunlardır:

• Ayıplı mal davaları: Bedel iadesi, ürün değişimi, ücretsiz onarım, ayıp oranında indirim talepleri,
• Ayıplı hizmet davaları: Eksik veya gereği gibi ifa edilmemiş hizmetler,
• Mesafeli satış sözleşmesi uyuşmazlıkları: Cayma hakkı, gönderim ücreti, iade reddi,
• Konut ve devre tatil satış davaları: Sözleşmeden cayma, gecikme tazminatı (parasal sınırı aşan),
• Tüketici kredisi uyuşmazlıkları: Erken ödeme indirimi, dosya masrafı iadesi, faiz hesabı,
• Bankacılık uyuşmazlıkları: Haksız kart aidatı, hesap işletim ücreti (tüketiciden kaynaklı),
• Abonelik sözleşmeleri: Telekom, internet, doğalgaz, elektrik sözleşme uyuşmazlıkları,
• Paket tur sözleşmeleri: İptal, eksik hizmet, kaza ve tazminat talepleri.

Kapsam Dışı Tüketici Uyuşmazlıkları

Tüketici Hakem Heyeti İstisnası

Belirli parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıkları, doğrudan tüketici hakem heyetine taşınır ve arabuluculuk dava şartı uygulanmaz. 2026 yılı parasal sınırları:

• İlçe Tüketici Hakem Heyeti: 30.000 TL'ye kadar olan uyuşmazlıklar,
• İl / Büyükşehir Tüketici Hakem Heyeti: 30.000 TL ile 100.000 TL arası uyuşmazlıklar,
• Tüketici Mahkemesi (arabuluculuk dava şartı): 100.000 TL üzerindeki uyuşmazlıklar.

Yani 100.000 TL'ye kadar olan tüketici şikayetleri için arabulucuya gitmek zorunlu değil, hatta görev dışıdır. Bu uyuşmazlıkları hakem heyeti çözer. Bu konuda detaylı bilgi için tüketici hakem heyeti başvuru rehberimize bakabilirsiniz.

Yetkili Mahkeme ve Arabuluculuk Bürosu

Tüketici, yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurabilir. Davada yetki itirazı, arabuluculuk sürecinde de incelenmez; süreç tüketici lehine geniş yetki kuralı ile yürütülür.

Arabuluculuk Başvuru Süreci ve Adımları

Tüketici arabuluculuğunda başvuru ve yürütüm aşağıdaki adımlardan oluşur:

1. Adliyedeki Arabuluculuk Bürosuna Başvuru

Tüketici, yetkili sulh hukuk mahkemesinin bulunduğu adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurur. Arabuluculuk bürosu bulunmayan adliyelerde, sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü görev üstlenir.

2. Arabulucunun Atanması

Büro, listede yer alan arabulucular arasından, uzmanlık alanı tüketici uyuşmazlığına uygun bir arabulucuyu görevlendirir. Atama UYAP üzerinden yapılır ve taraflara SMS/e-posta ile bildirilir.

3. Tarafların Davet Edilmesi

Arabulucu, görevlendirme tarihinden itibaren mümkün olan en kısa sürede tarafları telefon, posta veya elektronik tebligat yoluyla ilk toplantıya davet eder. Davette gün, saat, yer ve toplantının yüz yüze mi online mi yapılacağı belirtilir.

4. İlk Toplantı ve Müzakereler

Toplantıda taraflar veya vekilleri hazır bulunur; arabulucu öncelikle taraflara süreci, gizlilik ilkesini ve hak ve yükümlülüklerini açıklar. Müzakerelerde tarafların talepleri ve çözüm önerileri ele alınır.

5. Süreç Sonucu

Süreç üç şekilde sonuçlanabilir: (a) Anlaşma ile, (b) Anlaşmazlık ile, (c) Tarafın katılmaması nedeniyle. Arabulucu sonuca göre son tutanağı düzenler.

Süreler: 3 Hafta + 1 Hafta Uzatma

Tüketici uyuşmazlıklarında arabuluculuk süreci, diğer bazı arabuluculuk türlerine göre daha kısadır. 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesi ile düzenlenen süre şu şekildedir:

Bu süre, ticari uyuşmazlıklarda 6 hafta + 2 hafta uzatma şeklinde uygulanırken tüketici uyuşmazlıklarında bilinçli olarak daha kısa tutulmuştur. Amaç, küçük çaplı tüketici şikayetlerinin hızla çözüme kavuşturulmasıdır.

Anlaşma Belgesi ve İcra Niteliği

Tüketici arabuluculuğunda anlaşma sağlandığında arabuluculuk anlaşma belgesi düzenlenir. Belgenin hukuki gücü, kimler tarafından imzalandığına göre değişir:

İcra Edilebilirlik Şerhi Aranmayan Belge

Belge tarafların kendisi, varsa vekilleri ve arabulucu tarafından üçü birlikte imzalanmışsa, doğrudan ilam niteliğindedir ve ayrıca mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek yoktur. Bu belge, herhangi bir icra dairesine sunularak doğrudan ilamlı icra takibi başlatılabilir.

İcra Edilebilirlik Şerhi Aranan Belge

Sadece taraflar veya sadece arabulucu imzalı belgelerde, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alınmak üzere sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir. Mahkeme, belgenin arabuluculuğa elverişli olup olmadığını dosya üzerinden inceler. Detaylı bilgi için arabuluculuk anlaşması ve icra rehberimize bakınız.

İlam Niteliğinin Sonuçları

• İlamlı icra takibi başlatılabilir,
• Borçlunun itiraz hakkı sınırlıdır (yalnızca itfa, imhal, zamanaşımı, yetki),
• Anlaşma belgesi dayanak yapılarak hacizden tahsile kadar tüm icra işlemleri yapılabilir.

Anlaşma Sağlanamazsa Dava Açma

Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa, tüketici aşağıdaki adımları izleyerek dava açabilir:

Son Tutanağın Dava Dilekçesine Eklenmesi Zorunluluğu

Tüketici, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslı veya arabulucu onaylı örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Bu belge eklenmezse, mahkeme davacıya bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde de belge sunulmazsa dava usulden reddedilir.

Dava Açma Süresi

Tüketici davalarında dava açma süresi, somut talep türüne göre değişir (ayıplı mal için 2 yıl, konut için 5 yıl). Arabuluculuk için harcanan süre, zamanaşımını durdurur; arabuluculuk faaliyetinin sona ermesinden itibaren işlemeye devam eder.

Dava Açılırken Dikkat Edilecekler

• Yetkili mahkeme tüketici mahkemesi olmalıdır; bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla görür,
• Arabuluculukta öne sürülmemiş yeni vakıalar davada ileri sürülebilir,
• Talep edilen tutar 100.000 TL üzerinde olmalıdır (aksi halde hakem heyeti yetkili),
• Vekaletname ile temsil edilen tüketici, ücret ödememekle birlikte vekalet ücreti karşı tarafa yükletilebilir.

Ücret, Toplantıya Katılmama Yaptırımı

Tüketici arabuluculuğunda iki kritik mali konu vardır: ücret ve toplantıya katılmama.

Arabuluculuk Ücreti

• Anlaşmama halinde: İlk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır,
• Anlaşma halinde: Aksi kararlaştırılmadıkça ücret taraflarca eşit olarak ödenir,
• Davanın açılması halinde: Davayı kazanan taraf lehine, ödediği arabuluculuk ücreti yargılama gideri olarak karşı tarafa yükletilir.

Güncel ücret tarifeleri için arabuluculuk ücreti 2026 rehberimize bakınız.

İlk Toplantıya Katılmama Yaptırımı

Geçerli mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf için 2024 yılındaki Anayasa Mahkemesi iptal kararı sonrası düzenleme şu şekildedir:

• Katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemek zorunda kalacağı yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur,
• Lehine hükmedilen vekalet ücretinin yarısı da bu taraftan tahsil edilir,
• İlk toplantıya katıldıktan sonra ikinci toplantıya katılmamanın bir yaptırımı yoktur.

Sıkça Sorulan Sorular

E-ticaret iadelerinde arabuluculuk şart mı?

Talep tutarı 100.000 TL'nin altındaysa arabuluculuk gerekmez; doğrudan tüketici hakem heyetine başvurulur. 100.000 TL üzerindeki e-ticaret uyuşmazlıkları için ise tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabuluculuk zorunludur.

Konut satışı uyuşmazlığında arabuluculuk gerekir mi?

Konutun aynına ilişkin (tapu iptali, tescil) davalar arabuluculuk kapsamı dışındadır. Ancak ayıplı konut nedeniyle bedel iadesi, gecikme tazminatı veya eksik teslim tazminatı gibi alacak davaları 100.000 TL üzerindeyse arabuluculuk şartı uygulanır.

Tüketici kredisi davasında arabuluculuk dava şartı mıdır?

Evet. Tüketici kredisinden kaynaklanan dosya masrafı iadesi, erken kapatma indirimi gibi uyuşmazlıklarda talep 100.000 TL üzerindeyse arabuluculuk zorunludur. Altındaki tutarlar tüketici hakem heyetinde çözülür.

Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını durdurur mu?

Evet. Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten arabuluculuk faaliyetinin sona erdiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez.

Arabulucu seçimi konusunda taraflar anlaşabilir mi?

Evet. Taraflar liste üzerinden ortak bir arabulucu üzerinde anlaşabilirler. Anlaşamazlarsa arabuluculuk bürosu listedeki sıraya göre arabulucu görevlendirir. Daha fazla bilgi için zorunlu arabuluculuk hangi davalarda rehberimize bakınız.

Arabuluculuk anlaşma belgesi haricinde başka bir karar olur mu?

Hayır. Arabulucu hüküm vermez; süreci anlaşma veya anlaşmama olarak sonuçlandırır. Karar verme yetkisi taraflara aittir; arabulucunun rolü yalnızca müzakereyi kolaylaştırmaktır.

Tüketici dernekleri arabuluculuğa katılabilir mi?

Tüketici, kendisini bir tüketici derneği aracılığıyla temsil ettirebilir. Ancak vekalet ilişkisi için yazılı yetki belgesi düzenlenmesi gerekir; doğrudan dernek üyesi olmak temsil yetkisi vermez.