Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesi uyarınca eşlerin boşanmanın tüm hukuki sonuçları üzerinde mutabık kalması hâlinde mümkün olan bir boşanma yoludur. Bu sürecin kilit belgesi ise anlaşmalı boşanma protokolü'dür. Hâkim tarafından onaylanan protokol, boşanmanın hukuki çerçevesini belirler ve tarafları bağlar. Hazırlık aşamasında yapılan hatalar hem dava sürecini uzatabilir hem de ciddi hak kayıplarına neden olabilir.
Protokol Zorunluluğu ve Yasal Dayanak
TMK m. 166/3 şu koşulları öngörür:
- Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması,
- Eşlerin birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi,
- Tarafların hâkim önünde bizzat hazır bulunması,
- Boşanmanın mali ve çocuklara ilişkin tüm sonuçları kapsayan yazılı protokolün sunulması.
Protokolsüz anlaşmalı boşanma başvurusu mahkemece kabul edilmez. Protokol, dava dilekçesine ek olarak sunulabileceği gibi duruşma gününde mahkeme huzurunda da imzalanabilir.
Hâkimin Re'sen Değiştirme Yetkisi
Tarafların serbestçe düzenleyebileceği mal paylaşımı ve tazminat maddeleri bakımından hâkim kural olarak protokolle bağlıdır. Ancak çocuklara ilişkin düzenlemelerde (velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası) hâkim, çocuğun üstün yararı ilkesi gereği re'sen değişiklik yapabilir. Hâkim protokolü tümüyle uygunsuz bulursa tarafların yeniden müzakere etmesini ister; aksi hâlde anlaşmalı boşanma talebi reddedilerek dava çekişmeli olarak sürer.
Protokolün Zorunlu İçerik Maddeleri
1. Velayet Düzenlemesi
Müşterek çocukların velayetinin hangi eşe bırakıldığı açıkça belirtilmelidir. Ortak velayet de protokole yazılabilir; ancak Yargıtay'ın bu konudaki tutumu henüz tam anlamıyla yerleşmemiştir. Velayetin hangi eşte olduğu, çocukların nerede ikamet edeceği ve olağanüstü kararların nasıl alınacağı netleştirilmelidir.
2. Kişisel İlişki (Görüş Hakkı) Düzenlemesi
Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla ne zaman ve nasıl görüşeceği belirtilmelidir. Standart düzenleme haftasonları, resmi tatiller, bayramlar ve yaz tatilini kapsar. Yurt dışı seyahat ve pasaport izni de protokolde yer alabilir.
3. İştirak Nafakası
Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuklar için ödeyeceği aylık nafaka miktarı belirtilmelidir. Asgari geçim indirimi, çocuğun eğitim-sağlık giderleri ve yıllık artırım oranı da protocole eklenebilir.
4. Yoksulluk Nafakası
Eşlerden biri boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse diğer eş yoksulluk nafakası ödemekle yükümlü kılınabilir (TMK m. 175). Protokolde nafaka miktarı, süresi (süresiz mi yoksa belirli süreli mi olduğu) ve ödeme günü açıkça belirtilmelidir. Nafaka ödenmeyeceği kararlaştırılmışsa bu da protokole yazılır.
5. Maddi ve Manevi Tazminat
TMK m. 174 kapsamında tazminat talep eden eş, talep ettiği miktarı ve dayanağını protokolde belirtebilir. Tazminat talep edilmeyeceği de açıkça yazılabilir. Belirsiz bırakılan tazminat kalemleri ilerleyen dönemde yeni dava konusu olabilir.
6. Mal Paylaşımı
Taşınmazlar, taşıtlar, banka hesapları ve diğer varlıkların hangi tarafa bırakılacağı ya da nasıl paylaşılacağı belirtilmelidir. Gayrimenkul devirleri için tapu tescili ayrıca gerekecektir. Mal paylaşımına ilişkin hüküm boşlukları bırakılmamalı; "diğer tüm mallar taraflarca kendi aralarında paylaşılmıştır" gibi genel ifadeler belirsizliğe yol açar.
Tek Celsede Boşanma Koşulları
Anlaşmalı boşanmanın tek duruşmada sonuçlanabilmesi için şu koşulların birlikte sağlanması gerekir:
- Her iki taraf duruşmaya bizzat katılmalıdır (vekille temsil tek başına yeterli değildir),
- Taraflar, iradi beyanlarını hâkime sözlü olarak onaylamalıdır,
- Protokol, hâkim tarafından uygun bulunmalıdır,
- Çocuklara ilişkin düzenlemeler çocuğun üstün yararına aykırı olmamalıdır.
Avukatsız Protokol Hazırlamanın Riskleri
Anlaşmalı boşanma protokolü yasal olarak avukat yardımı olmaksızın da düzenlenebilir; ancak uygulamada ciddi riskler bulunmaktadır:
- Belirsiz veya eksik maddeler nedeniyle hâkimin protokolü reddetmesi,
- Mal paylaşımında gerçek değerin altında uzlaşılması,
- Nafaka ve tazminat haklarının tamamen farkında olunmadan feragat edilmesi,
- Velayet maddesinin çocuğun yararına uygun olmadığı gerekçesiyle mahkemece değiştirilmesi.
"Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafların anlaşmasını uygun bulması hâlinde bu anlaşmayı aynen ya da değiştirerek kabul eder ve boşanmaya hükmeder. Hâkimin protokolü bütünüyle reddetmesi de mümkündür; bu durumda anlaşmalı boşanmaya hükmedilemez."
Protokol Sonrası Oluşabilecek Sorunlar
Kesinleşmiş anlaşmalı boşanma kararından sonra protokol hükümleri kural olarak bağlayıcıdır; ancak bazı durumlarda değişiklik mümkündür:
- Nafaka artırımı: Enflasyon veya tarafların ekonomik koşullarındaki önemli değişiklikler nafaka artırım/azaltım davasına zemin oluşturur.
- Velayet değişikliği: Çocuğun yararını etkileyen koşulların değişmesi hâlinde yeniden yargılama yapılabilir.
- Mal paylaşımı: Protokolde düzenlenmeyen mallar için katılma alacağı davası açılabilir (10 yıllık zamanaşımı).
Anlaşmalı boşanma protokolünüzü doğru hazırlamak için Ankara boşanma avukatı sayfamızı ziyaret edin →