Boşanma Davasında Tanık Beyanı 2026: HMK 240 Dinleme Usulü

Boşanma davasında tanık beyanı, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasının ispatında en yaygın kullanılan delil türüdür. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 240 ve devamı, tanık gösterme şeklini, dinlenme usulünü ve tanıklıktan çekinme hâllerini düzenler. Türk Medeni Kanunu m. 184 uyarınca aile mahkemelerinde tanık dinlenmesi açıkça vazgeçilmedikçe zorunludur. 2026 yılı uygulamasında aile mahkemelerinin yoğunluğu nedeniyle tanık beyanlarının doğru hazırlanması, ispat gücünün artırılmasında belirleyici rol oynar. Bu rehber HMK 240 kapsamında tanık listesi sunma şeklinden tanık beyanına karşı dilekçe vermeye kadar tüm süreci detaylı anlatmaktadır.

Boşanmada Tanık Beyanının Önemi

Boşanma davaları, niteliği gereği eşler arasındaki özel ilişkilere dayanır. Aile içi olayların büyük çoğunluğu üçüncü kişilerin görmediği ortamlarda yaşandığından, yazılı belge veya dijital delil bulunmadığı durumlarda tanık beyanı belirleyici olur. TMK m. 184 boşanma davalarında özel usul olarak tanık dinlenmesinin kural olduğunu hükme bağlar.

Tanık Beyanının İspat Gücü

• Görgüye dayalı (bizzat tanık olunan) beyan en güçlüdür,
• Duyuma dayalı (kim olduğu belirsiz kaynaklı) beyan tek başına yetersizdir,
• Birden fazla tanığın birbirini tutması ispat gücünü artırır,
• Akrabalık ilişkisi tanık beyanını geçersiz kılmaz ancak takdir konusu olur,
• Beyanın tutarlılığı ve detaylılığı hâkim takdirinde etkilidir.

HMK 240 Tanık Gösterme Şekli

HMK m. 240/1 hükmü şu şekildedir: "Davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir." HMK m. 240/2 uyarınca tanık gösteren taraf, tanık dinletmek istediği vakıayı ve dinlenilmesi istenen tanıkların adı ve soyadı ile tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunar. Listede gösterilmemiş olan kimseler tanık olarak dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez.

Tanık Listesi Sunma Zamanı

• Dilekçeler aşaması: Dava ve cevap dilekçelerinde tanık ismi belirtilmelidir,
• Ön inceleme: Hâkim, tanık listesinin sunulması için 2 haftalık kesin süre verir,
• Tahkikat aşaması: Tanıklar dinlenir,
• Sonradan tanık: HMK m. 145 koşullarında sınırlı kabul edilir.

Tanık ve Delil Listesi

Tanık listesinde yer alması gereken bilgiler:

• Tanığın ad-soyad ve TC kimlik numarası: Net kimlik tespiti için,
• Tebliğe elverişli adres: Tanığın çağrılabileceği güncel adres,
• Telefon numarası: Mahkeme ihtiyacı için,
• Tanığın dinletileceği vakıa: Hangi olayın tanığı olduğu (her tanık için ayrı belirtilmelidir),
• Tanıklığın görgü-duyum nitelendirmesi: Olayı bizzat görmüş mü, başkasından mı duymuş.

Tanık Listesi Örneği

Tanık listesi şu yapıyla sunulur:

1. Tanık: Ahmet Yılmaz - TC: 12345678901 - Adres: Çankaya/Ankara - Telefon: 0555... - Dinletilecek vakıa: Davalının 15.03.2025 tarihindeki hakareti (görgü tanığı)
2. Tanık: Ayşe Demir - TC: ... - Adres: ... - Dinletilecek vakıa: Eşlerin son 1 yıldır ayrı yaşadıkları (görgü tanığı, komşu)

Tanığın Dinlenme Usulü

HMK m. 254 ve devamı uyarınca tanık dinleme şu adımlarla yürütülür:

1. Tanığa bilgi verilmesi: Hâkim, tanık dinlenmeden önce hakkında tanıklık yapacağı olayla ilgili bilgi verir,
2. Ayrı dinleme: Tanıklar hâkim tarafından ayrı ayrı dinlenir; birbirlerinin beyanını duymalarına izin verilmez,
3. Kimlik tespiti: Tanığın kimliği, mesleği, taraflarla ilişkisi kayıt altına alınır,
4. Yemin: HMK m. 258 uyarınca tanık beyandan önce yemin eder,
5. Sözlü beyan: Tanık bildiğini sözlü olarak açıklar ve sözü kesilmeden dinlenir,
6. Sorular: Hâkim, gerekirse taraf vekilleri tanığa soru sorabilir,
7. Tutanak: Tanık beyanı zabıtla kayıt altına alınır ve tanığa imzalatılır.

Tanığa Yöneltilen Sorular

Aile mahkemesi hâkimi tipik olarak tanığa şu soruları yöneltir:

• Taraflarla ne tür bir ilişkiniz var (akraba, komşu, iş arkadaşı)?
• Olayı kendiniz mi gördünüz, başkasından mı duydunuz?
• Olay nerede, ne zaman, hangi koşullarda yaşandı?
• Olayda kim ne yaptı, ne söyledi?
• Eşler arası ilişkide kusur kimde gözlemledikleriniz?
• Müşterek çocuğun durumu ve hangi ebeveynin bakımına uygun olduğu?

Tanıklıktan Çekinme Hâlleri

HMK m. 247 ve 248 uyarınca tanıklıktan çekinme hakları iki gruba ayrılır:

Kişisel Nedenlerle Çekinme (HMK m. 248)

• Tarafların eşi (eski eş dahil),
• Tarafların altsoyu ve üstsoyu (anne, baba, çocuk, torun),
• Kardeşleri,
• Üçüncü dereceye kadar kan veya ikinci dereceye kadar kayın hısımları,
• Evlat edinme bağı bulunan kişiler.

Sır Nedeniyle Çekinme (HMK m. 249)

• Mesleği veya sanatı nedeniyle sır olarak öğrendiği bilgiler,
• Avukat, doktor, din görevlisi gibi meslek sırları,
• Devlet sırrı ile ilgili hususlar.

Maddi Zarar Tehlikesi (HMK m. 250)

• Tanığın beyanı kendisine veya yakınlarına maddi zarar verecekse,
• Tanığın beyanı kendisi veya yakınlarının şeref veya itibarını ihlal edecekse,
• Tanığın beyanı ceza soruşturmasına veya kovuşturmasına sebep olacaksa.

Tanık Beyanına Karşı Dilekçe

Tüm tanıklar dinlendikten sonra aile mahkemesi, tanık beyanlarına karşı değerlendirme yapmaları için taraflara 2 haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde sunulacak dilekçede şu hususlar yer almalıdır:

• Tanığın taraflarla ilişkisi: Akrabalık, husumet, çıkar ilişkisi,
• Beyandaki tutarsızlıklar: Diğer tanıklarla veya kendi içinde çelişki,
• Vakıaya aykırılık: Beyanın hayatın olağan akışına uygun olmaması,
• Duyuma dayanma: Görgüye değil söylentiye dayalı beyan eleştirisi,
• Belge desteği: Tanık beyanının yazılı belgelerle desteklenip desteklenmediği,
• Hukuki değerlendirme: Yargıtay içtihatları ışığında değerlendirme.

Karşı Tanık Listesi Yasağı

Tanık beyanına karşı dilekçe aşamasında yeni tanık gösterilmesi mümkün değildir. Karşı taraf tanıklarına cevap için ancak HMK m. 145 kapsamında sonradan delil sunma koşullarının varlığı aranır. Pratikte hâkimler bu yöndeki talepleri yargılamayı uzatma amacı taşıyabileceği gerekçesiyle reddetme eğilimindedir.

Yargıtay Kriterleri

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 2. Hukuk Dairesi yerleşik içtihatları doğrultusunda tanık beyanı değerlendirmesinde dikkat edilen hususlar:

• Görgü tanığı önceliği: Olayı bizzat gören tanıklara duyuma göre üstün ispat değeri,
• Akrabalık takdiri: Yakın akraba tanıklığı geçersiz değil ancak ihtiyatla değerlendirilir,
• Tutarlılık: Tanıkların birbirini tutması ispat gücünü artırır,
• Detay: Tarih, yer, kişi belirten detaylı beyanlar daha güçlüdür,
• Bağımsız tanık: Akrabalık dışı tanık varlığı (komşu, iş arkadaşı) beyan ağırlığını artırır,
• Husumet: Tanıkla karşı taraf arasında husumet bulunması beyanın güvenilirliğini azaltır,
• Vazgeçme: Açıkça vazgeçme olmadıkça aile mahkemesinde tanık dinlenmesi zorunludur.

Pratik Tavsiyeler

Tanık Seçimi

• Olayı bizzat gören kişileri tercih edin,
• Yalnız aile üyeleri değil komşu, iş arkadaşı gibi bağımsız tanıkları da listenize ekleyin,
• Tanıkların güvenilir, sakin ve detay verebilen kişiler olmasına dikkat edin,
• Karşı tarafla husumet bulunmayan tanıklar tercih edilebilir.

Tanık Hazırlığı

• Tanıklara olayların tarihlerini hatırlatın,
• Sadece bildiklerini anlatmaları gerektiğini bildirin,
• Tanıklara yalan beyanın suç teşkil ettiğini (TCK m. 272) hatırlatın,
• Beyanın tutarlılığı için olayları kronolojik sırayla anlatmalarını isteyin.

Duruşma Günü

• Tanıklar duruşma saatinden 30 dk önce mahkemede hazır olmalıdır,
• Tanıkların kimliklerini yanlarında bulundurmaları gerekir,
• Tanıklar duruşma salonuna ayrı ayrı alınır; birbirleriyle beyan öncesi konuşamazlar,
• Beyan sonrası tanığa duruşma salonunda kalma izni verilebilir.

Boşanma davasının genel süreci ve aşamaları için boşanma davası nasıl açılır rehberimize bakabilirsiniz. Dilekçe hazırlığı için ise çekişmeli boşanma dilekçesi rehberimiz faydalı olacaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davasında kaç tanık dinletebilirim?

HMK'da tanık sayısı için kesin bir üst sınır belirlenmemiştir. Ancak HMK m. 241 uyarınca hâkim, gösterilen tanıklardan bir kısmının tanıklığı ile ispat edilmek istenen hususun yeterince aydınlanacağına kanaat getirirse, kalan tanıkların dinlenmesinden vazgeçebilir. Uygulamada her vakıa için 2-3 tanık yeterli görülür; aile mahkemeleri genellikle taraf başına 3-4 tanık dinler. Aşırı sayıda tanık göstermek yargılamayı uzatır ve mahkemenin sınırlandırma yapmasına yol açar.

Yakın akrabalar tanık olarak dinlenebilir mi?

Evet. Boşanma davalarında anne-baba, kardeş, çocuk, kayınvalide-kayınpeder gibi yakın akrabalar tanık olarak dinlenebilir. HMK m. 248 uyarınca tarafların altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve eski-yeni eşleri tanıklıktan çekinebilirler ancak çekinme zorunluluk değil haktır. Yakın akrabaların tanıklığı genellikle aile içi olayların tek görgü tanıkları oldukları için boşanma davalarında dinlenir. Hâkim akrabalık ilişkisini takdir ederken tanık beyanını delil olarak değerlendirir.

Tanık beyanına karşı dilekçe verme süresi ne kadar?

Tüm tanıklar dinlendikten sonra aile mahkemesi, tanık beyanlarına ilişkin değerlendirmede bulunmak üzere taraflara 2 haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde taraflar, tanıkların beyanlarındaki tutarsızlıkları, vakıaya aykırılıkları veya akrabalık ilişkilerinden kaynaklanan değerlendirme noktalarını yazılı olarak mahkemeye sunmalıdır. Süresinde verilmeyen değerlendirme dikkate alınmaz ve tanık beyanları hâkimin takdirine kalır.

Tanık duruşmaya gelmezse ne olur?

HMK m. 245 uyarınca davet edildiği halde mazeretsiz gelmeyen tanık zorla getirtilir ve gelmemesinden doğan giderlerle disiplin para cezası ödemeye mahkûm edilir. Tanık ikinci celsede de gelmezse yine zorla getirme kararı çıkartılır. Tanığın bulunamaması veya bilinen adresi olmaması halinde mahkemece adres araştırması yapılır. Tarafın gösterdiği tanığa ulaşılamazsa o vakıa yönünden ispat yükümlülüğü yerine getirilmemiş sayılabilir.

Tanık beyanları tek başına boşanmaya yeter mi?

Evet. Boşanma davalarında tanık beyanı en güçlü ispat araçlarından biridir. Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre tutarlı, samimi ve vakıaya uygun tanık beyanları tek başına evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ispatlamaya yeter. Ancak tanıkların görgüye dayalı olması, duyuma dayanan ifadelerin tek başına yetersiz kalması gerekir. Tanıkların birbirini tutması, beyan tutarlılığı ve akrabalık dışı tanık varlığı delil ağırlığını artırır.

Tanık ücreti var mı, kim öder?

HMK m. 265 uyarınca tanığın çağrıldığı yere kadar yol gideri ve kaybettiği zamanla orantılı ücret talep etme hakkı vardır. Bu ücret gider avansından karşılanır. Yargılama sonunda haksız çıkan taraf, tanık ücretlerini de yargılama gideri olarak ödemekle yükümlü olur.

Tanık başka şehirde yaşıyorsa nasıl dinlenir?

HMK m. 259 uyarınca tanığın bulunduğu yerdeki aile mahkemesi veya asliye hukuk mahkemesi istinabe yoluyla görevlendirilebilir. Bu durumda tanık kendi şehrindeki mahkemede beyanını verir; tutanak asıl davaya gönderilir. Uygulamada günümüzde SEGBİS (Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi) ile uzaktan tanık dinlenmesi de mümkündür; özellikle pandemi sonrası bu uygulama yaygınlaşmıştır.

Tanığın yalan beyanı suç teşkil eder mi?

Evet. Türk Ceza Kanunu m. 272 uyarınca yalan tanıklık suçu işleyen kişi 1 ile 3 yıl arası hapis cezasıyla cezalandırılır. Yalan tanıklığın etkisi büyükse veya bir kişinin gözaltına alınmasına yol açmışsa ceza artırılır. Aile mahkemesinde yemin altında verilen yalan beyan da bu kapsamdadır. Tanığa yemin verilirken bu sorumluluk hatırlatılır.