Boşanmada Çocuğun Görüşü ve Velayet: Uzman Rehber 2026

Boşanmada çocuğun görüşü, velayet kararlarında giderek daha belirleyici bir faktör haline gelmektedir. Türk Medeni Kanunu ve BM Çocuk Hakları Sözleşmesi çerçevesinde çocuğun üstün yararı ilkesi, tüm velayet kararlarının temelini oluşturmaktadır. Bu ilke kapsamında mahkemeler, çocuğun görüşünü ve tercihlerini değerlendirmekle yükümlüdür; ancak bu tercih tek başına belirleyici değildir.

Çocuğun Yaşı ve Görüşünün Ağırlığı

Boşanmada çocuğun görüşü değerlendirilirken yaş kritik bir etkendir. Türk mahkeme uygulamasında 0–4 yaş grubundaki küçük çocuklarda velayet genellikle anneye verilmektedir; bu yaş grubunda çocuğun ifade ettiği tercih yargısal değerlendirmede doğrudan dikkate alınmamaktadır. 5–8 yaş aralığında çocuğun görüşü ek bir veri olarak değerlendirilmeye başlanmakla birlikte ağırlığı sınırlıdır. 9 yaş ve üzerinde ise çocuğun görüşü velayet kararında önemli bir rol üstlenmektedir; 12 yaş ve üzeri için çocuğun tercihi mahkemece daha güçlü biçimde dikkate alınmaktadır.

Yargıtay, çocuğun olgunluk düzeyinin yaşından bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu nedenle aynı yaştaki iki çocuk için bile olgunluk farkına göre görüşlerinin ağırlığı değişebilmektedir. Psikolog raporları bu değerlendirmede belirleyici bir rol üstlenmektedir.

Mahkemede Çocuğun Dinlenmesi

Mahkemeler, çocuğu doğrudan duruşmada dinleyebileceği gibi uzman aracılığıyla da dinleyebilir. Doğrudan dinleme pratikte nadirdir; çünkü yargılama atmosferi çocuklar için ağır bir psikolojik yük oluşturmaktadır. Daha sık başvurulan yöntem, çocuğun sosyal hizmet uzmanı ya da psikolog aracılığıyla oyun ya da görüşme ortamında ifade alınmasıdır.

Çocuğu dinlemek için mahkeme, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı sosyal hizmet uzmanına ya da bir psikologa görevlendirme yapabilir. Uzman, çocukla yargılama dışında gerçekleştirdiği görüşmeleri raporlaştırarak mahkemeye sunar. Bu rapor, velayet kararında önemli bir delil niteliği taşımaktadır.

Uzman Görüşü ve Sosyal İnceleme Raporu

Boşanmada çocuğun görüşünün sağlıklı biçimde değerlendirilebilmesi için sosyal inceleme raporu kritik önem taşımaktadır. Bu raporda; her iki ebeveynin çocukla olan ilişkisi, evlerin fiziksel koşulları, ebeveynlerin psikolojik durumu ve çocuğun ifade ettiği tercihler yer almaktadır.

Sosyal inceleme, ebeveynlerin ev adreslerinde gerçekleştirilen ziyaretleri de kapsar. Uzman, çocuğun her iki ebeveynle ilişkisini gözlemleyerek velayet için hangisinin daha uygun ortamı sunduğunu değerlendirir. Mahkeme bu raporla bağlı değildir; ancak uygulamada rapor doğrultusunda karar verilmesi yaygındır. Velayetin değiştirilmesi davalarında da benzer sosyal inceleme süreci uygulanmaktadır.

Boşanmada Çocuğun Görüşünün Velayete Etkisi

Çocuğun görüşü, velayet kararında belirleyici olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Mahkeme şu faktörleri bir bütün olarak değerlendirir: çocuğun tercihi ve bunun altındaki gerçek neden, ebeveynlerin maddi-manevi koşulları ve çocuğa sağlayabileceği yaşam standardı, çocuğun kardeşlerden ayrı kalmaması ilkesi, ebeveynlerin sağlık durumu ve çocukla geçirdikleri zaman, önceki bakım sorumluluğu kimin üstlende olduğu.

Yargıtay'a göre çocuğun tercihinin manipülasyon ya da telkin sonucu oluştuğuna dair kanıt varsa bu tercih görmezden gelinebilir. Bu nedenle mahkemeler, çocuğun tercihinin özgür irade ürünü olup olmadığını titizlikle araştırmaktadır.

Ebeveyn Yabancılaştırması ve Manipülasyon Riski

Boşanma süreçlerinde ebeveynlerden birinin çocuğu diğer ebeveyne karşı kışkırtması ya da bilinçli olarak olumsuz görüş oluşturması "ebeveyn yabancılaştırması" olarak adlandırılmaktadır. Türk mahkemeleri bu durumu giderek daha fazla dikkate almakta; çocuğu manipüle ettiği tespit edilen ebeveyni velayet kararında olumsuz değerlendirmektedir.

Ebeveyn yabancılaştırmasının tespitinde uzman psikolog görüşü belirleyici olmaktadır. Velayeti kullanan ebeveynin diğer ebeveynle çocuğun ilişkisini engellediği ya da zedelediği kanıtlanırsa bu durum velayetin değiştirilmesi için geçerli bir neden oluşturabilir. Koruyucu aile ve evlat edinme konusundaki rehberimiz de çocuğun üstün yararı ilkesi hakkında bilgi vermektedir.

Velayet Kararının Değiştirilmesi

Velayet kararı kesinleştikten sonra da koşulların önemli ölçüde değişmesi halinde velayetin yeniden düzenlenmesi talep edilebilir. Çocuğun yaş ilerledikçe tercihinin değişmesi, velayeti kullanan ebeveynin durumunun kötüleşmesi ya da çocuğun sağlık veya eğitimine zarar verecek koşulların ortaya çıkması bu değişiklik için yeterli sebep oluşturabilir.

Velayet değişikliği davasında yeni bir sosyal inceleme yaptırılır ve güncel koşullar değerlendirilir. Çocuğun görüşü bu aşamada ilk davaya kıyasla daha fazla ağırlık taşıyabilmektedir. Türk aile hukukuna ilişkin güncel bilgi için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın kaynakları incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

6 yaşındaki çocuğum benimle kalmak istediğini söylüyor; mahkeme bunu dikkate alır mı?

Dikkate alır; ancak belirleyici olmaz. 6 yaş grubunda çocuğun ifadesi diğer faktörlerle birlikte değerlendirilir. Çocuğun ifadesinin sosyal inceleme raporu ve uzman görüşüyle desteklenmesi ağırlığını artırır. Mahkeme her zaman çocuğun üstün yararını esas almaktadır.

Boşanma davası sırasında çocuğumu mahkemeye götürmem gerekir mi?

Genellikle gerekmez. Çocuklar doğrudan duruşmaya alınmamakta; görüşleri uzman aracılığıyla alınmaktadır. Mahkeme talep ederse sosyal hizmet uzmanı çocukla okul ya da ofis ortamında görüşme yapabilir.

Çocuğum babasının yanında kalmak istiyor; bu benim velayeti kaybetmeme neden olur mu?

Tek başına yeterli bir neden değildir. Mahkeme çocuğun tercihinin arkasındaki gerçek nedeni, ebeveynlerin koşullarını ve çocuğun üstün yararını bir bütün olarak değerlendirir. Çocuğun tercihinin bilinçli bir kışkırtma olmaksızın oluştuğu ve sizi reddetmesinin gerçek bir nedeni bulunmadığı durumda mahkeme başka kriterlere ağırlık verebilir.

Sonuç

Boşanmada çocuğun görüşü önemli olmakla birlikte velayet kararı pek çok faktörün bir arada değerlendirilmesiyle şekillenmektedir. Çocuğunuzun üstün yararını en iyi şekilde savunmak için uzman boşanma avukatından destek almanızı tavsiye ederiz. Balgat Hukuk & Arabuluculuk Bürosu: 0312 285 5153.