Çekişmeli Boşanma: Süreç, Süre ve Dikkat Edilmesi Gerekenler | Ankara

Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanma kararında ya da boşanmanın sonuçlarında (nafaka, velayet, mal paylaşımı, tazminat) anlaşamaması hâlinde başvurulan yargılama yoludur. Anlaşmalı boşanmadan farklı olarak süreç birden fazla duruşmayı ve delil incelemesini kapsar; ortalama süresi Ankara'da 1 ila 3 yıl arasında değişmektedir.

Çekişmeli Boşanma Sebepleri

Türk Medeni Kanunu, boşanma sebeplerini özel sebepler ve genel sebepler olarak ikiye ayırır.

Özel Boşanma Sebepleri (TMK m. 161-165)

• Zina (TMK m. 161): Eşin cinsel sadakatsizliği; öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlükârda 5 yıl hak düşürücü süreye tabidir.
• Hayata kast, pek kötü muamele veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162): Fiziksel şiddet veya ağır aşağılama.
• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK m. 163): Eşin küçük düşürücü suç işlemesi ya da ahlak dışı yaşam sürmesi.
• Terk (TMK m. 164): En az 6 ay ortak konutu terk etme.
• Akıl hastalığı (TMK m. 165): Resmi sağlık kurulu raporu ile belgelenmiş iyileşmez akıl hastalığı.

Genel Boşanma Sebebi: Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (TMK m. 166/1-2)

En sık başvurulan boşanma sebebidir. "Evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılmış" olduğunun ispat edilmesi yeterlidir. Bu sebep altında eşler arasındaki her türlü ciddi geçimsizlik, şiddet, bağımlılık, iletişimsizlik ve hatta sosyal medya anlaşmazlıkları dahi gündeme gelebilir.

Çekişmeli Boşanma Süreci: Adım Adım

1. Dava Açılışı

Dava dilekçesi ve eklerinin Aile Mahkemesi'ne sunulmasıyla süreç başlar. Dilekçede boşanma sebebi, delil listesi ve tüm taleplerin (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı) açıkça belirtilmesi gerekir. HMK m. 119'a aykırı dilekçeler ek süre verilerek tamamlattırılır.

2. Tebligat ve Cevap Dilekçesi

Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir. Davalı 2 hafta içinde cevap dilekçesi sunar; bu süre hâkimden ek süre talep edilerek uzatılabilir. Cevap dilekçesinde karşı deliller, karşı iddialar ve varsa birleştirme talepleri yer alır.

3. Ön İnceleme Duruşması

Mahkeme tarafları ilk duruşmaya davet eder. Bu duruşmada dava şartları incelenir, taraflar arabuluculuğa yönlendirilebilir, uyuşmazlık konuları netleştirilir ve delil listesi belirlenir. Ön inceleme bir duruşmayla tamamlanabilir ya da ikinci bir ön inceleme duruşması yapılabilir.

4. Tahkikat Aşaması

Asıl delil incelemesi bu aşamada yapılır:

• Tanık dinleme: Her iki taraf tanıklarını bildirerek mahkemede ifade alınmasını talep eder. Tanıklar ayrı ayrı dinlenir.
• Belge incelemesi: Bankacılık kayıtları, e-posta yazışmaları, fotoğraflar vb. belgeler mahkemeye sunulur.
• Bilirkişi incelemesi: Özellikle mal paylaşımı, akıl hastalığı veya velayet konularında bilirkişi raporu alınabilir.
• Sosyal inceleme raporu: Velayet davalarında pedagog ya da psikologdan çocukla ilgili rapor istenir.

5. Sözlü Yargılama

Tahkikat tamamlandıktan sonra mahkeme sözlü yargılama duruşması yapar. Taraflar son beyanlarını ve hukuki argümanlarını sunar. Hâkim ardından kararını açıklar.

6. Kanun Yolları: İstinaf ve Temyiz

İlk derece mahkemesi kararına karşı 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi'nde (BAM) istinaf yoluna başvurulabilir. BAM kararına karşı ise kural olarak 2 hafta içinde Yargıtay'da temyiz yoluna gidilebilir. Temyiz incelemesi ortalama 6-18 ay sürmektedir.

Ortalama Süre ve Ankara Aile Mahkemesi İş Yükü

Ankara Aile Mahkemeleri'nde çekişmeli boşanma davaları;

• Ön inceleme duruşması: Dava açılışından 2-4 ay sonra,
• İlk tahkikat duruşması: Ön incelemeden 1-3 ay sonra,
• Karar: Tüm aşamalar tamamlandıktan sonra genellikle toplam 1-3 yıl içinde.

Bilirkişi raporu ve sosyal inceleme raporu süreyi uzatan başlıca faktörlerdir.

Anlaşmalı Boşanmaya Geçiş İmkânı

Çekişmeli olarak başlayan bir dava, yargılama sırasında tarafların uzlaşması hâlinde anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir. Bu durumda taraflar protokollerini mahkemeye sunar ve hâkim uygun bulursa anlaşmalı boşanmaya hükmeder. Süreç büyük ölçüde kısalır.

Delillerin Önemi

Çekişmeli boşanmada delil, davanın seyrini belirler. Kabul edilebilir deliller şunlardır:

• Tanık beyanları (en az 2 tanık tavsiye edilir),
• Yazışmalar (SMS, WhatsApp — hukuka uygun elde edilmiş olması şartıyla),
• Fotoğraf ve video kayıtları,
• Banka hesap özetleri ve mali belgeler,
• Hastane raporları (şiddet söz konusuysa),
• Otel ve konaklama kayıtları,
• Sosyal medya paylaşımları.

"Evlilik birliğinin temelinden sarsılması hâlinde boşanmaya karar verilebilmesi için, evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmelerinin taraflardan beklenmesinin artık mümkün olmadığının belirlenmesi gerekir. Bu belirleme yapılırken kusur durumu ve ağırlığı gözetilmeli; boşanmaya neden olan olayların hangi eşe ya da eşlere atfedileceği saptanmalıdır."