İştirak Nafakası: Hesaplama, Miktarı ve Artırım Davası | Ankara

İştirak nafakası, boşanma sonrası velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuklarının bakım, eğitim ve genel giderlerine katkı amacıyla ödediği aylık tutardır. TMK m. 182 uyarınca boşanma kararında velayetin kime verileceğine ilişkin düzenlemeyle birlikte iştirak nafakasına da hükmedilir. Bu makalede iştirak nafakasının hesaplanma biçimini, sona erme koşullarını ve artırım davasının nasıl açılacağını ayrıntılı biçimde inceliyoruz.

İştirak Nafakası Nedir? (TMK m. 182)

Boşanma ile birlikte anne-baba arasındaki müşterek hayat sona erer; ancak çocuklara karşı sorumluluk devam eder. Velayeti almayan ebeveyn, çocuğun yaşamını sürdürmesi için gereken giderlere katılmak zorundadır. Bu katılım yükümlülüğü iştirak nafakası aracılığıyla yerine getirilir. Nafaka, velayeti alan ebeveyne değil, çocuğun yararı için ödenir; velayeti alan ebeveynin bu parayı çocuk için harcaması gerekir.

Hesaplama Faktörleri

Mahkeme iştirak nafakasını belirlerken şu faktörleri dikkate alır:

• Çocuğun yaşı ve özel ihtiyaçları: Okul çağındaki bir çocuğun eğitim, kırtasiye, kıyafet, sosyal aktivite ve sağlık giderleri hesaba katılır.
• Nafaka yükümlüsünün net geliri: Maaş bordrosu, SGK dökümü veya vergi beyannamesi esas alınır. Kayıt dışı gelir söz konusuysa mahkeme yaşam standardını delil olarak kabul edebilir.
• Velayeti alan ebeveynin geliri: Bu ebeveyn de çocuğun giderlerine katkıda bulunmakla yükümlüdür; nafaka yalnızca diğer ebeveynin sorumluluğu değildir.
• Ailenin yaşam standardı: Boşanmadan önce çocuğun alıştığı yaşam düzeyi nafaka belirlenmesinde referans alınır.
• Çocuk sayısı: Birden fazla çocuk söz konusuysa her biri için ayrı ayrı veya toplam nafaka belirlenir.

Yargıtay'ın %10-30 Net Gelir Bandı

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi kararlarında iştirak nafakasının genellikle nafaka yükümlüsünün net aylık gelirinin %10 ile %30'u arasında belirlenmesi gerektiği içtihat olarak benimsenmektedir. Bu oran sabit değildir; çocuğun özel ihtiyaçları (engellilik, kronik hastalık, özel okul) arttırıcı etken olabilir. Nafakanın yükümlüyü geçim sıkıntısına sokmaması da gözetilir.

Nafakanın Sona Ermesi: Yaş Sınırları

İştirak nafakasının sona erme koşulları şöyle özetlenebilir:

• 18 yaşını doldurma: Reşit olan çocuk artık kendi adına dava açabilir; ancak öğrenim durumu önem taşır.
• Öğrenim devam ediyorsa 25 yaşa kadar: Yükseköğretim gören çocuk için nafaka 25 yaşına kadar sürebilir; hâkim öğrenim belgesini değerlendirir.
• Evlenme: Çocuğun evlenmesiyle nafaka kendiliğinden sona erer.
• Velayetin değişmesi: Velayet diğer ebeveyne devredilirse nafaka yükümlüsü değişir.

Kız çocukları için eski uygulamada uygulanan 22 yaş sınırı, Yargıtay'ın 2019 sonrası kararlarıyla büyük ölçüde terk edilmiş; cinsiyete göre farklılaştırmanın eşitlik ilkesine aykırı olduğu kabul edilmiştir.

Yıllık Artırım: ÜFE Uygulaması

Boşanma kararında ya da protokolde nafakanın her yıl ÜFE (Üretici Fiyat Endeksi) oranında artırılacağı kararlaştırılabilir. Bu hüküm varsa ayrıca artırım davası açmaya gerek kalmaz; icra takibinde güncel tutar hesaplanarak uygulanır. Hüküm yoksa nafaka yükümlüsü enflasyona rağmen sabit miktarı ödemeye devam eder; bu durumda artırım davası açılması gerekir.

Nafaka Artırım Davası

Nafaka artırım davası şu koşullarda açılabilir:

• Nafaka belirlendikten bu yana enflasyon veya yaşam pahalılığı önemli ölçüde artmışsa,
• Nafaka yükümlüsünün gelirinde belirgin yükseliş olmuşsa,
• Çocuğun ihtiyaçlarında önemli artış varsa (örneğin özel okula geçiş, kronik hastalık).

Dava, nafaka alacaklısının yerleşim yeri Aile Mahkemesi'nde açılır. Mahkeme her iki tarafın güncel gelir ve giderlerini inceleyerek yeni miktarı belirler; artırım kararı dava tarihinden itibaren geçerli olur.

Ödenmeyen Nafakada İcra Takibi

İştirak nafakasını ödemeyen ebeveyn için icra takibi başlatılabilir. İcra İflas Kanunu m. 89 kapsamında nafaka borçlusunun işverenine haciz ihbarnamesi gönderilebilir; maaşın dörtte birine kadar nafaka alacağı için haciz konulabilir. Ayrıca nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında tazyik hapsi talep edilebilir (İİK m. 344).

"İştirak nafakası belirlenirken çocuğun tüm ihtiyaçları ile ana ve babanın sosyal ve ekonomik durumları gözetilir; nafaka, çocuğun yaşam standardını güvence altına alacak, öte yandan nafaka yükümlüsünü de ağır bir yük altına sokmayacak biçimde tespit edilmelidir."