Yabancı uyruklu eşle boşanma, Türkiye'de her yıl yaklaşık 20.000 çiftin yaşadığı uluslararası aile hukuku sürecidir. Türk-Suriyeli, Türk-Alman, Türk-Rus, Türk-Azeri, Türk-Ukraynalı evlilikler 2026 yılında en sık karşılaşılan kombinasyonlardır. Bu evliliklerin boşanması, sadece Türk Medeni Kanunu ile değil 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) ile de düzenlenir. Hangi mahkemenin yetkili olduğu, hangi hukukun uygulanacağı, yabancı eşe tebligatın nasıl yapılacağı, mal rejimi, nafaka, velayet ve verilen kararın yabancı eşin ülkesinde tanınması gibi pek çok özellikli mesele ortaya çıkar. Bu rehberde, yabancı uyruklu eşle boşanmanın 2026 yılındaki tüm aşamalarını detaylı şekilde ele alıyoruz.
İçindekiler
Yabancı Uyruklu Eşle Evlilik
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2025 yılında Türkiye'de yapılan evliliklerin yaklaşık %4,5'i (24.000 civarı) yabancı uyruklu eşle gerçekleşmiştir. Suriye, Almanya, Azerbaycan, Rusya Federasyonu, Ukrayna, Özbekistan ve Fas vatandaşlarıyla evlilikler ilk sıralarda yer almaktadır. Bu evliliklerin boşanma oranı da Türk-Türk evliliklerine göre yüksektir (%35 civarı).
Yabancı uyruklu eşle boşanma süreci, klasik Türk-Türk boşanmasına göre şu açılardan farklılaşır:
- Yetkili mahkeme belirlenmesi karmaşıktır,
- Uygulanacak hukuk MÖHUK ile belirlenir,
- Tebligat süreci uzayabilir,
- Tercüman ihtiyacı vardır,
- Yabancı vatandaşlık ve oturma izni etkilenir,
- Yurt dışındaki mal varlığı için tenfiz davası gerekir.
Yetkili Mahkeme (MÖHUK m. 41)
5718 sayılı MÖHUK m. 41 yabancı unsurlu boşanma davalarında Türk mahkemelerinin yetkisini düzenler. Türk mahkemeleri şu hallerde yetkilidir:
- Davalının Türkiye'de yerleşim yeri varsa,
- Davacının Türkiye'de yerleşim yeri varsa,
- Eşler son altı ay içinde Türkiye'de birlikte oturmuşlarsa,
- Türk vatandaşı eş Türkiye'de mutad meskeni varsa.
HMK m. 9 uyarınca özel yetki kuralları da uygulanır: davalının yerleşim yeri, eşlerin son birlikte ikamet ettiği yer. Tarafların hiçbirinin Türkiye'de yerleşim yeri yoksa ve eş Türk vatandaşıysa Ankara, İstanbul veya İzmir aile mahkemeleri yetkilidir.
Uygulanacak Hukuk (MÖHUK m. 14)
MÖHUK m. 14, yabancı unsurlu boşanma davalarında uygulanacak hukuku basamak basamak belirler:
- Ortak millî hukuk: Eşlerin ortak vatandaşlığı varsa o ülkenin hukuku uygulanır,
- Müşterek mutad mesken hukuku: Ortak vatandaşlık yoksa son birlikte oturdukları ülke hukuku uygulanır,
- Türk hukuku: Yukarıdaki bağlama noktaları yoksa Türk hukuku uygulanır.
Türk Eş - Yabancı Eş Kombinasyonu
Türk vatandaşı eş ile yabancı eş arasında ortak vatandaşlık olmayacağından:
- Türkiye'de birlikte yaşamışlarsa Türk hukuku uygulanır,
- Yabancı ülkede birlikte yaşamışlarsa o ülkenin hukuku uygulanır,
- Hiç birlikte yaşamamışlarsa Türk hukuku uygulanır (3. basamak).
Çifte Vatandaşlık Durumu
Yabancı eş aynı zamanda Türk vatandaşı ise (çifte vatandaş), MÖHUK m. 4/c uyarınca Türk vatandaşı sayılır ve ortak millî hukuk olarak Türk hukuku uygulanır.
Anlaşmalı veya Çekişmeli Boşanma
Türk hukukunun uygulandığı durumda yabancı uyruklu eşle hem anlaşmalı hem de çekişmeli boşanma yapılabilir.
Anlaşmalı Boşanma
TMK m. 166/3 koşulları yabancı eş için de geçerlidir:
- Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması,
- Protokol hazırlanması,
- Her iki eşin bizzat duruşmaya katılması,
- Yabancı eşin Türkçe bilmiyorsa yeminli tercüman bulundurulması,
- Hâkim huzurunda boşanma iradesinin beyanı.
Anlaşmalı boşanmanın detayları için anlaşmalı boşanma tek celse şartları rehberimize göz atabilirsiniz.
Çekişmeli Boşanma
Anlaşma sağlanamadığı durumda çekişmeli boşanma davası açılır. Yabancı eşle çekişmeli boşanmada öne çıkan konular:
- TMK m. 166 evlilik birliğinin temelinden sarsılması,
- TMK m. 162 hayata kast, pek kötü muamele,
- TMK m. 163 zina (kanıtlanması zor),
- TMK m. 164 terk (yabancı eş ülkesine dönüp 4 ay dönmezse),
- Delil toplama (yurt dışı tanık dinleme, istinabe).
Mal Rejimi ve Tasfiye
Yabancı eşle mal rejimi MÖHUK m. 15 uyarınca belirlenir:
- Evlenme anındaki müşterek vatandaşlık hukuku,
- Yoksa evlenme anındaki müşterek mutad mesken hukuku,
- Yoksa Türk hukuku uygulanır.
Eşler MÖHUK m. 15/2 uyarınca yazılı olarak bir hukuk seçimi yapabilirler. Türk hukuku uygulandığında 2002 sonrası evliliklerde "edinilmiş mallara katılma rejimi" geçerli olur. Detaylar için uluslararası boşanma rehberimize bakabilirsiniz.
Yurt Dışındaki Mal Varlığı
Yabancı eşin yurt dışındaki mal varlığının tespiti zordur. Türk mahkemesi yabancı ülkedeki tapu, banka kayıtlarına ulaşamaz. Bu durumda:
- Tarafın beyan ettiği malvarlığı esas alınır,
- İstinabe yoluyla yurt dışı bilgi talep edilebilir,
- Yabancı ülkede ayrıca dava açılabilir,
- Türk kararının tenfizi gerekir.
Nafaka ve Velayet
Yabancı eşle boşanmada nafaka ve velayet konuları özel önem taşır.
Nafaka
MÖHUK m. 19 nafaka talebine uygulanacak hukuku düzenler. 1973 Lahey Nafaka Sözleşmesi'ne taraf ülkelerde Türk mahkemesinin nafaka kararı tanınır ve tenfiz edilebilir. Türk hukuku uygulandığında:
- Yoksulluk nafakası (TMK m. 175): süresiz olabilir,
- İştirak nafakası (TMK m. 182): çocuk reşit olana kadar,
- Maddi tazminat (TMK m. 174/1),
- Manevi tazminat (TMK m. 174/2).
Velayet ve Uluslararası Çocuk Kaçırma
Yabancı eşle boşanmada en hassas konu velayet ve uluslararası çocuk kaçırma riskidir. 1980 Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi:
- 16 yaş altı çocukların izinsiz yurt dışına çıkarılmasını düzenler,
- Çocuğun mutad meskenine iadesini sağlar,
- Türkiye 2000 yılında taraf olmuştur,
- Başvuru için Adalet Bakanlığı UHDİGM yetkili.
Velayet kararıyla birlikte çocuğun yurt dışına çıkış yasağı konulması talep edilmelidir.
Yabancı Eşin Türk Vatandaşlığı
Evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı kazanan yabancı eş için 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 16-19 uygulanır:
- En az 3 yıl evli olma şartı,
- Aile birliği içinde yaşama şartı,
- Türk vatandaşlığını kazanma talebi.
Boşanmanın Vatandaşlığa Etkisi
- 3 yıl şartı sağlandıktan sonra alınan Türk vatandaşlığı boşanmayla kaybedilmez,
- Muvazaalı evlilik tespit edilirse İçişleri Bakanlığı vatandaşlığı iptal edebilir,
- Çocuk varsa annenin Türk vatandaşlığı sürdüğü sürece çocuk da Türk vatandaşıdır.
Oturma İzni
Yabancı eşin Türkiye'de oturma izni evliliğe dayanıyorsa boşanmayla iptal edilir. Yeni bir oturma izni başvurusu için ayrı gerekçe gereklidir (çalışma, eğitim, kısa dönem). Detaylar için ikamet izni başvurusu rehberimize bakabilirsiniz.
Kararın Yurt Dışında Tanınması
Türk mahkemesinden alınan boşanma kararının yabancı eşin ülkesinde hukuki sonuç doğurabilmesi için o ülkenin hukukuna göre tanıma davası açılması gerekir.
AB Ülkelerinde Tanıma
AB üyesi ülkelerde Brussels IIb Tüzüğü (2019/1111) AB içi boşanma kararlarının tanınmasını düzenler. Türk kararları AB üyesi olmadığımız için doğrudan tanınmaz; her ülkenin kendi tanıma prosedürü işletilir.
Genel Tanıma Şartları
- Türk mahkemesinin yetkili olması,
- Kararın kesinleşmesi,
- Yabancı eşin savunma hakkının korunmuş olması,
- Tebligatın usulüne uygun yapılmış olması,
- Hedef ülkenin kamu düzenine aykırı olmaması.
Tanıma süreci hakkında geniş bilgi için tanıma ve tenfiz rehberimizi okuyabilirsiniz.
Yabancı uyruklu eşle boşanma süreciniz, yurt dışındaki mal varlığının tespiti, çocuk velayeti veya kararın yurt dışında tanınması konularında profesyonel destek almak için Balgat Hukuk iletişim sayfası üzerinden büromuza ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yabancı uyruklu eşim Türkçe bilmiyor, duruşmada ne olur?
Mahkeme yeminli tercüman atar. Tercüman, duruşmadaki tüm beyanları yabancı eşe ana dilinde çevirir. Tercüman ücreti dosya gideri olarak yatırılır. Yabancı eşin avukatı varsa tercüman avukat tarafından da getirilebilir. Anlaşmalı boşanmada tercümanın eşin beyanını doğru çevirmesi kritik önemdedir.
Suriyeli eşle boşanma davası nasıl açılır?
Suriyeli eş geçici koruma altındaysa Türkiye'de yerleşim yeri vardır ve normal aile mahkemesinde dava açılabilir. Suriye'de mahkeme sisteminin çöktüğü dikkate alınarak ortak millî hukuk uygulanamaz; mutad mesken Türkiye olduğundan Türk hukuku uygulanır. Suriye'ye tebligat fiilen mümkün olmadığından adres bilinmiyorsa ilanen tebligata gidilir.
Yabancı eş ülkesine dönüp gelmezse terk sebebine dayanılır mı?
Evet. TMK m. 164 terk sebebine dayanılarak boşanma davası açılabilir. Şartlar: terk en az 6 ay sürmüş olmalı, terkten 4 ay sonra ihtarname çekilmiş olmalı, ihtara rağmen 2 ay içinde dönülmemiş olmalı. Terk nedeniyle boşanma rehberimiz detaylı bilgi sunar.
Yabancı eşle yapılan dini nikah Türkiye'de geçerli mi?
Hayır. Türk Medeni Kanunu m. 143 uyarınca dinî nikah tek başına evlilik oluşturmaz. Resmî nikah olmadıkça yabancı eşle "evlilik" sıfatı oluşmaz, boşanma değil belki nesep, nafaka davaları açılabilir. Yabancı ülkede yapılan resmi nikahın ise Türk konsolosluğunda tescil edilmiş olması gerekir.
Yabancı eş Türkiye'deki mal varlığını yurt dışına kaçırırsa?
Boşanma davasıyla birlikte HMK m. 389 kapsamında ihtiyati tedbir talep edilmelidir. Bu yolla yabancı eşin Türkiye'deki banka hesaplarına, tapulu mallarına bloke konulabilir. Ayrıca yurt dışına çıkış yasağı da talep edilebilir. Hızlı hareket etmek esastır.
Boşanma sonrası yabancı eş Türkiye'ye giriş yasağı alır mı?
Otomatik bir giriş yasağı yoktur. Ancak yabancı eşin oturma izni evliliğe dayanıyorsa boşanmayla iptal edilir, vize ile gelmesi gerekir. Ayrıca yabancı eş hakkında suç duyurusu, koruma kararı veya 6284 sayılı Kanun uygulaması varsa giriş yasağı talep edilebilir.
Yabancı eş ülkesinde önce boşandıysa Türkiye'de ne olur?
Yabancı ülkede verilen boşanma kararının Türkiye'de hukuki sonuç doğurabilmesi için tanıma davası açılması gerekir (MÖHUK m. 50-59). Tanıma davası açılmadan Türk nüfus kayıtlarında evlilik devam ettiği için yeniden evlenme yasal olarak mümkün olmaz. Tanıma davası Türk avukat aracılığıyla kısa sürede (4-8 ay) sonuçlanabilir.