Asgari geçim indirimi (AGİ) alacağı, geçmiş yıllarda ücretli çalışanlara medeni durum ve çocuk sayısına göre ödenen, ancak pek çok işyerinde fiilen ödenmediği ya da eksik ödendiği tespit edilen bir işçilik alacağıdır. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m. 32 ile 2008 yılında yürürlüğe giren AGİ uygulaması, 7349 sayılı Kanun ile 1 Ocak 2022'den itibaren asgari ücretin gelir vergisi istisnası şeklinde dönüştürülmüştür. Ancak 2008-2021 dönemine ait ödenmeyen AGİ alacakları, 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında 5 yıllık zamanaşımı içinde hâlâ tahsil edilebilmektedir. Bu rehber, AGİ alacağının tespiti, ihtarname ile takibi, dava sürecini ve AGİ ödenmemesinin haklı fesih sebebi olup olmadığını ele almaktadır.
İçindekiler
AGİ Nedir, Hangi Yıllarda Uygulandı?
Asgari geçim indirimi, ücret geliri elde eden bireyin medeni durumu ve bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısı dikkate alınarak, asgari ücretin yıllık brüt tutarının belirli bir oranının gelir vergisi matrahından indirilmesi suretiyle hesaplanan ve net olarak işçiye ödenen tutardır.
Tarihsel uygulama:
- 2008-2021: Tüm ücretli çalışanlara AGİ ödenmesi zorunluydu,
- 1 Ocak 2022 sonrası: 7349 sayılı Kanun ile asgari ücret gelir vergisi istisnası uygulamasına geçildi; AGİ uygulaması fiilen sona erdi,
- Geçmişe dönük talepler: 2017-2021 yılları arasında ödenmeyen AGİ alacakları, 5 yıllık zamanaşımı içinde hâlâ talep edilebilmektedir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre AGİ; ücretin parçası niteliğindedir ve işverenin net ücrete eklemekle yükümlü olduğu bir ödemedir. Vergi indiriminden sağlanan bu kazanç işverende kalamaz; işçiye ödenmek zorundadır.
AGİ Tutarı Nasıl Hesaplanır?
AGİ hesaplama, asgari ücretin yıllık brüt tutarına çocuk ve medeni durum oranlarının uygulanması esasına dayanır. 193 sayılı Kanun m. 32 oranları:
- Mükellefin kendisi için: %50,
- Çalışmayan eş için: %10,
- Çocukların her biri için (ilk iki çocuk): %7,5,
- Üçüncü çocuk için: %10,
- Dördüncü ve sonraki çocuklar için: %5.
Hesap formülü: (Asgari ücretin yıllık brüt tutarı × oran × %15 gelir vergisi) / 12 ay = Aylık AGİ tutarı.
Örnek (2021 yılı): Brüt asgari ücret 3.577,50 TL × 12 ay = 42.930 TL yıllık brüt. Evli, eşi çalışmayan, 2 çocuklu bir işçi için oran %50 + %10 + %7,5 + %7,5 = %75. AGİ = (42.930 × 0,75 × 0,15) / 12 = 402,46 TL aylık AGİ hak etmektedir.
Ödenmeyen AGİ Hangi Hallerde Görülür?
Uygulamada ödenmeyen AGİ alacağı şu hallerde sıklıkla karşımıza çıkmaktadır:
- Bordroda hiç gösterilmemiş: İşveren AGİ tutarını bordroya hiç işlememiş, ödememiş,
- Bordroda gösterilmiş ama ödenmemiş: Bordroda AGİ satırı var, fakat banka hesabına yansımamış,
- Eksik ödenmiş: Medeni durum/çocuk sayısı eksik hesaplanmış,
- Yalnız bekar oranı uygulanmış: Evli ve çocuklu olunmasına rağmen sadece %50 oranı uygulanmış,
- Eş çalışmıyor olmasına rağmen %10 oranı verilmemiş,
- Çocuk sayısı bildirilmiş ama bordroya işlenmemiş.
Bu hallerin tamamı, işçinin AGİ alacağı doğmasına sebep olur.
AGİ Alacağı Nasıl İspatlanır?
AGİ alacağının ispatı için kullanılabilecek belgeler:
- Bordrolar (aylık ücret pusulaları): AGİ satırının olup olmadığı, tutarı,
- Banka hesap ekstresi: Net ücretin fiilen ne kadar yatırıldığı,
- SGK hizmet dökümü: Çalışma sürelerinin tespiti,
- Aile bilgi formu / muhtasar beyanname: İşverene bildirilmiş aile durumu,
- İşyeri kayıtları: İK departmanına verilen aile durumu beyanı,
- Bilirkişi raporu: Mahkemede mali müşavir bilirkişisi hesaplaması.
Yargıtay 9. HD ilkesi: "Bordroda gösterilmiş olmak ödenmiş anlamına gelmez; fiili ödemenin banka kanalıyla ispatı aranır." Bu nedenle banka ekstresi en güçlü delildir.
AGİ Alacağında Zamanaşımı
AGİ, niteliği itibarıyla ücret alacağı sayıldığından 5 yıllık zamanaşımına tabidir (6098 sayılı TBK m. 147/1; 4857 sayılı İş K. m. 32 ek). Zamanaşımı, her bir aylık AGİ için o ayın ödeme tarihinden itibaren başlar.
Pratik örnek: Mayıs 2026'da açılan davada talep edilebilecek AGİ alacakları, Mayıs 2021 ve sonrası dönemlere aittir. Mayıs 2021 öncesi dönemler için zamanaşımı geçmiştir.
AGİ Ödenmemesi ve Haklı Fesih
AGİ ücret niteliğinde bir alacak olduğu için ödenmemesi, ücretin ödenmemesi ile aynı sonuçları doğurur. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin emsal kararlarına göre AGİ'nin sürekli olarak ödenmemesi:
- İş Kanunu m. 24/II-e kapsamında haklı nedenle fesih sebebidir,
- İşçi bildirim süresi beklemeden sözleşmeyi feshedebilir,
- Kıdem tazminatına hak kazanır,
- İhbar tazminatı ödenmez (derhal fesih),
- Diğer işçilik alacakları (fazla mesai, izin ücreti vb.) talep edilebilir.
Haklı fesih sürecinin detaylı işleyişi için haklı nedenle istifa rehberine ve kıdem hesaplaması için kıdem tazminatı 2026 rehberine bakabilirsiniz.
İhtarname ve Arabuluculuk
AGİ alacağının tahsili için izlenecek adımlar:
- İşverene yazılı talep: İK departmanına AGİ alacağının ödenmesi yönünde dilekçe,
- Noter ihtarnamesi: Talebin sonuçsuz kalması halinde noter ihtarnamesi gönderilmesi. İhtarname örneği için ihtarname örneği rehberine bakınız,
- Zorunlu arabuluculuk: 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 uyarınca dava öncesi arabuluculuk başvurusu. Detay için zorunlu arabuluculuk rehberine bakabilirsiniz,
- İş mahkemesinde dava: Anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava.
AGİ Alacağı Davası
AGİ alacağı davası, ücret alacağı davasının özel bir görünümüdür. Genel ücret alacağı davası rehberimizde sürecin tüm aşamaları açıklanmıştır. AGİ davasına özgü hususlar:
- Görevli mahkeme: İş mahkemesi,
- Yetkili mahkeme: İşin yapıldığı yer veya işverenin yerleşim yeri mahkemesi,
- Faiz: En yüksek mevduat faizi (5754 s. Kanun m. 86),
- Bilirkişi: Mali müşavir bilirkişisi atanır,
- Karşı talep: İşveren çoğunlukla ödenmiş savunması yapar; bunu ispat etmesi gerekir,
- Diğer alacaklarla birlikte: AGİ alacağı genelde fazla mesai, izin ücreti, ücret farkı gibi taleplerle birlikte istenir.
Fazla mesai talepleri için fazla mesai alacağı rehberimize bakabilirsiniz.
2022 Sonrası Durum
22 Aralık 2021 tarihli 7349 sayılı Kanun ile Gelir Vergisi Kanunu'na geçici madde eklenerek, hizmet erbabının asgari ücrete kadar olan ücretinin gelir vergisinden istisna tutulması esası getirilmiştir. Buna paralel olarak AGİ uygulaması fiilen sona ermiştir.
2022 ve sonrası dönemler için ayrıca AGİ ödenmemekte, bunun yerine asgari ücret düzeyine kadar gelir vergisi ve damga vergisi alınmamaktadır. Ancak şu hususlar önemini korumaktadır:
- 2022 öncesi dönemde ödenmeyen AGİ talep edilebilir (5 yıllık zamanaşımı),
- Asgari ücretin üzerinde ücret alan işçiler için bu istisna asgari ücret tutarı kadar uygulanır,
- Vergi istisnasının bordroya doğru yansıtılmaması durumunda ücret alacağı doğabilir.
AGİ alacağı tespiti, geçmiş bordroların analizi, ihtarname hazırlığı ve dava süreci konularında hukuki destek almak isteyenler, Balgat Hukuk iletişim sayfası üzerinden büromuza ulaşabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
2008-2010 yıllarına ait AGİ alacağımı talep edebilir miyim?
Hayır. AGİ alacağı 5 yıllık zamanaşımına tabidir. 2026 yılında açılacak davada en fazla 2021 yılı Mayıs ayı ve sonrası alacaklar talep edilebilir. Daha eski dönemler için zamanaşımı geçmiştir.
Eşim çalışmıyor ama bana sadece bekar AGİ oranı verildi, fark talep edebilir miyim?
Evet. Eşin çalışmadığı durumda %10 ek oran uygulanması zorunludur. İşverene aile bilgi formunda eşin çalışmadığını beyan ettiğinizi ispat ederseniz, eksik kalan AGİ farkını 5 yıllık zamanaşımı içinde talep edebilirsiniz.
Bordromda AGİ görünüyor ama bankaya bu tutar yatmamış; ne yapmalıyım?
Bordro ile banka ekstresi arasındaki farkı tablo halinde çıkarın. Bu durum klasik bir "bordroda gösterilmiş ama ödenmemiş" AGİ alacağıdır. İhtarname göndererek talebinizi yapın; sonuç alamazsanız arabuluculuk ve dava yoluna gidin.
İşten ayrıldıktan sonra AGİ alacağı için süre var mı?
İşten ayrılma tarihi değil, her aylık AGİ'nin doğduğu tarih esas alınır. Yani 2020 yılında ödenmesi gereken AGİ için zamanaşımı 2025'te dolmuştur, işten ne zaman ayrıldığınız önemli değildir.
AGİ davasında avukat zorunlu mu?
Hukuken zorunlu değildir; ancak bordro analizi, hesaplama, zamanaşımı tespiti ve diğer işçilik alacaklarıyla birlikte talep yapılması teknik bilgi gerektirir. Hukuki destek alınması tavsiye edilir.
Asgari ücret üzeri çalışanlar için 2022 sonrası vergi istisnası kaybedilirse ne olur?
Asgari ücret düzeyine kadar olan gelir vergisi istisnası bordroda gösterilmek zorundadır. İşveren bu istisnayı uygulamayıp gelir vergisini ücretten keserse, bu da ücret alacağı doğurur ve aynı şekilde 5 yıllık zamanaşımı içinde talep edilebilir.
İhbar tazminatı veya kıdem tazminatı hesabında AGİ dikkate alınır mı?
Hayır. Kıdem ve ihbar tazminatları hesabı, AGİ hariç giydirilmiş brüt ücret üzerinden yapılır. AGİ bu hesabın içine eklenmez; ayrı bir alacak olarak talep edilir. Detaylı bilgi için ihbar tazminatı rehberine bakabilirsiniz.