Tereke Tespiti Davası 2026: Şartları, Süreç ve Yetkili Mahkeme

Tereke tespiti davası, mirasbırakanın ölümünden sonra geride bıraktığı tüm aktif ve pasif mal varlığının mahkeme kararıyla belirlenmesi amacıyla açılan çekişmesiz yargı davasıdır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu kapsamında düzenlenen bu dava, özellikle mirasçılar arasında terekenin gerçek değeri konusunda anlaşmazlık bulunduğu, miras malları üzerinde gizleme şüphesi olduğu veya paylaşım öncesi netlik istendiği durumlarda büyük önem taşır. Tereke tespiti davası, paylaşım veya tenkis davalarının da hukuki zeminini oluşturur. Bu rehber, 2026 yılında tereke tespiti davasının nasıl açıldığını, görevli ve yetkili mahkemeyi, dava sürecini ve sonuçlarını ayrıntılı biçimde açıklamaktadır.

Tereke ve Tereke Tespiti Davası Nedir?

Tereke, mirasbırakanın ölüm anında geride bıraktığı, miras yoluyla mirasçılara intikal eden tüm hak ve borçların toplamıdır. Mirasbırakanın taşınır ve taşınmaz malları, banka hesapları, alacakları, şirket payları ile birlikte borçları ve sair pasif kalemleri de terekeye dahildir. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar ise terekeye dahil değildir.

Tereke tespiti davası ise bu mal varlığının kapsamının, değerinin ve nitelendirmesinin mahkemece resmi olarak belirlenmesi için açılan davadır. Dava sonunda mahkeme bir tutanak veya defter hazırlar; ancak bu karar yalnızca tespit niteliği taşır, mülkiyet değişikliği veya paylaşım yapmaz.

Hangi Durumlarda Açılır?

Tereke tespiti davası genellikle şu durumlarda gündeme gelir:

• Mirasçılar arasında terekenin kapsamı konusunda uyuşmazlık olması,
• Bir mirasçının terekeye dahil malları gizlediği şüphesi,
• Saklı paylı mirasçının tenkis davasına hazırlık yapması,
• Mirasın reddi süresi içinde aktif-pasif dengesinin görülmek istenmesi,
• Mirasın paylaşımı veya ortaklığın giderilmesi davası öncesi delil oluşturulması,
• Yurt dışında yaşayan mirasçının Türkiye'deki tereke unsurlarını netleştirme ihtiyacı.

Hukuki Dayanak (TMK 589 vd.)

Tereke tespiti davasının temel kanuni dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun 589 ve devamı maddeleridir. Söz konusu hükümlerde "koruma önlemleri" başlığı altında terekenin yazımı, mühürlenmesi ve resmi defter tutulması düzenlenmiştir. Dava aynı zamanda TMK'nın 521. maddesi (vasiyetnamenin açılması), 590. maddesi (tereke defteri) ve 612. maddesi (resmi defter düzenlenmesi) ile bağlantılı işlem görür.

Usul hükümleri yönünden 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun çekişmesiz yargı işlerine ilişkin 382-388. maddeleri uygulanır. Bu çerçevede tereke tespiti davası tipik bir çekişmesiz yargı işidir; tarafların karşılıklı iddiaları çatışmaz, mahkeme re'sen araştırma ilkesi ile hareket eder.

Tereke Tespiti Davasını Kim Açabilir?

Tereke tespiti davasını açma hakkı şu kişilere tanınmıştır:

• Yasal mirasçılar: Mirasbırakanın altsoyu, eşi, üstsoyu, kardeşleri ve diğer kanuni mirasçılar,
• Atanmış mirasçılar: Vasiyetname veya miras sözleşmesi ile mirasçı atanan kişiler,
• Vasiyet alacaklıları: Belirli mal vasiyeti (muayyen mal vasiyeti) yapılan kişiler,
• Tereke alacaklıları: Belirli koşullarda mirasbırakana karşı alacaklı olanlar,
• Mirası reddetme süresi içinde olan mirasçılar: Karar verme amacıyla.

Önemli bir özellik olarak, mirasçılardan yalnızca birinin dava açması yeterlidir. Verilen tespit kararı tüm mirasçılar bakımından sonuç doğurur; ayrı ayrı dava açılması gerekmez.

Vekille Takip

Dava bizzat veya vekil aracılığıyla takip edilebilir. Yurt dışında yaşayan mirasçılar için noterden vekaletname çıkararak sürecin Türkiye'deki bir avukat tarafından yürütülmesi pratik bir çözümdür.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tereke tespiti davasında görev ve yetki kuralları şöyledir:

Yerleşim Yeri Belirsiz Hallerde

Mirasbırakanın son yerleşim yeri belirlenemiyorsa son bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Türk vatandaşı mirasbırakanın yurt dışında ölmesi halinde ise nüfus kaydındaki son adres veya Türkiye'deki taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkili olabilir.

Dava Açma Süreci ve Dilekçe

Tereke tespiti davası yazılı yargılama usulüne tabidir ve aşağıdaki adımlarla açılır.

Dilekçenin Hazırlanması

Dava dilekçesinde HMK'nın 119. maddesindeki zorunlu unsurların yanında şu hususların yer alması gereklidir:

• Mirasbırakanın kimlik bilgileri, ölüm tarihi ve son yerleşim yeri,
• Davacının mirasçılık sıfatı (veraset ilamına atıf),
• Bilinen tereke unsurları (taşınmaz tapu kayıtları, banka hesapları, araç plakaları, şirket ortaklıkları),
• Tespit talebi (taşınır-taşınmaz tüm mal varlığının belirlenmesi),
• İlgili kurumlara müzekkere yazılması istemi,
• Gerekli görülürse mühürleme veya defter tutma talebi,
• Bilirkişi incelemesi talebi.

Dilekçeye Eklenmesi Gereken Belgeler

• Veraset ilamı (mirasçılık belgesi) — noterden veya mahkemeden alınan belge,
• Mirasbırakanın ölüm belgesi,
• Davacının kimlik fotokopisi,
• Bilinen taşınmazların tapu kayıt bilgileri,
• Banka hesap, araç gibi bilgileri belgeleyen evraklar,
• Varsa vasiyetname örneği,
• Harç ve gider avansı makbuzu.

Tereke Aktifi ve Pasifi

Mahkemenin tespit kararı, terekenin iki temel bölümünü kapsar:

Tereke Aktifi (Mal Varlığı)

• Taşınmazlar (ev, arsa, tarla, işyeri),
• Banka hesapları, mevduat, vadeli yatırımlar,
• Hisse senedi, tahvil, fon, kripto varlık,
• Şirket ortaklık payları,
• Motorlu araçlar (otomobil, motosiklet, ticari araç),
• Değerli eşyalar (altın, mücevher, sanat eseri),
• Alacak hakları, kira alacakları, telif hakları,
• Hayvancılık ve ziraî varlıklar,
• Diğer ayni ve şahsi haklar.

Tereke Pasifi (Borçlar ve Yükümlülükler)

• Banka kredileri, kredi kartı borçları,
• Vergi borçları (gelir, MTV, emlak),
• SGK prim borçları,
• Üçüncü kişilere olan borçlar (senet, sözleşme bazında),
• Cenaze masrafları,
• Mirasbırakanın katıldığı kefalet borçları,
• Yargılama giderleri.

Bu ayrım kritik önem taşır; çünkü mirasçıların borç sorumluluğu tereke pasifi üzerinden belirlenir. Pasifi aktiften fazla olan terekelerde mirasçıların mirası reddetmeleri veya resmi defter tutulmasını istemeleri kritik bir tercihtir.

Mahkemenin Yapacağı İşlemler

Tereke tespiti davasında mahkeme re'sen araştırma ilkesi ile hareket eder ve şu işlemleri yürütür:

Kurum Yazışmaları

• Tapu Müdürlüğü: Mirasbırakan adına kayıtlı tüm taşınmazların listesi,
• Bankalar Birliği / TBB: Tüm bankalardaki hesap, kredi, kefalet bilgileri,
• Trafik Tescil: Adına kayıtlı motorlu araçlar,
• Ticaret Sicili: Şirket ortaklıkları, yönetim kurulu üyelikleri,
• SGK ve vergi dairesi: Prim ve vergi alacak/borç bilgileri,
• MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu): Hisse senedi, fon ve sermaye piyasası araçları,
• UYAP üzerinden mal varlığı sorgusu.

Keşif ve Bilirkişi

Taşınmazların kıymetlerinin belirlenmesi, ev içi taşınır mal envanteri ve özel sektör değerlemeleri için mahkeme keşif yapabilir veya bilirkişi atayabilir. Özellikle yüksek değerli sanat eseri, antika, tarımsal araç gibi unsurlarda bilirkişi incelemesi olağandır.

Mühürleme ve Defter Tutma

TMK 589 uyarınca tereke içeriğinin tehlikede olduğu durumlarda mahkeme mühürleme kararı verebilir. Bu durumda evrak, kasa, taşınır malların üzeri resmi mühürle kapatılır. Resmi defter tutulması ise daha kapsamlı bir koruma önlemidir ve terekenin yazımıyla sonuçlanır.

Süre ve Masraflar

Tereke tespiti davasının pratik boyutları:

Yargılama Süresi

• Basit tereke (1-2 taşınmaz, birkaç hesap): 3-6 ay,
• Orta tereke (çok sayıda taşınmaz, şirket ortaklığı): 6-12 ay,
• Karmaşık tereke (yurt dışı unsur, bilirkişi gereği): 12-24 ay.

Masraflar

• Maktu harç: Dava değerine bakılmaksızın sabit harç ödenir,
• Gider avansı: Müzekkere posta gideri, tebligat, ilan giderleri,
• Bilirkişi ücretleri: Atanan bilirkişinin uzmanlık alanına ve incelemenin niteliğine göre değişir,
• Keşif giderleri: Mahkemenin keşfe gitmesi halinde yol, konaklama vb. masraflar,
• Vekalet ücreti: Avukat ile çalışılması halinde sözleşme bazında.

Zamanaşımı

Tereke tespiti davası için kanunda öngörülmüş bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunmaz. Mirasbırakanın ölümünden uzun yıllar sonra dahi açılabilir. Ancak terekenin kapsamına ilişkin delillerin kaybolması, banka kayıtlarının arşivden silinmesi gibi pratik nedenlerle davanın makul süre içinde açılması mirasçı çıkarına uygundur.

Karar Sonrası Süreç ve Paylaşım

Tereke tespiti davası sonucunda mahkeme, terekenin aktif ve pasif kalemlerini ortaya koyan bir karar verir. Bu karar:

• Mülkiyet veya paylaşım hükmü içermez,
• Mirasçıların paylarına ilişkin karar vermez,
• Yalnızca tespit niteliği taşır.

Bu nedenle tereke tespiti davasından sonra mirasçıların ihtiyaç ve durumlarına göre şu davalar gündeme gelebilir:

• İzale-i şuyu (ortaklığın giderilmesi) davası ile taşınmazların aynen veya satış yoluyla paylaşımı,
• Saklı pay zedelenmişse tenkis davası,
• Mirasbırakan muvazaalı işlemler yapmışsa muris muvazaasına dayalı tapu iptal ve tescil davası,
• Mirasın paylaşımı sözleşmesi (TMK 676),
• Borç fazlalığında mirasın reddi başvurusu.

Mirasçılar Arası Anlaşma İmkânı

Tereke tespiti kararı netleştikten sonra mirasçılar arasında çoğunlukla yazılı paylaşım sözleşmesi yapılması, vergi planlaması ve dava maliyetlerinin azaltılması bakımından avantajlıdır. Anlaşma sağlanamayan unsurlar için ise yargı yolu açıktır.

Sıkça Sorulan Sorular

Tereke tespiti davası açmak için tüm mirasçıların onayı gerekir mi?

Hayır. Mirasçılardan tek birinin dava açması yeterlidir. Diğer mirasçılar davaya katılma zorunluluğu olmasa da süreçten haberdar edilir ve görüşleri alınır. Karar tüm mirasçılar bakımından hüküm doğurur.

Tereke tespiti davası ile paylaşım yapılır mı?

Hayır. Tereke tespiti davasında mahkeme yalnızca terekenin neleri kapsadığını belirler. Paylaşım için ayrıca mirasın paylaşımı davası veya ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açılması gerekir.

Mirasbırakanın yurt dışındaki malları da tespite girer mi?

Türk vatandaşı mirasbırakanın yurt dışındaki mal varlığı Türk mahkemesi kararıyla tespit edilebilir. Ancak uygulamada ilgili ülkenin yetkili makamlarından bilgi alınması güç olduğu için bu tür unsurlar mirasçıların beyanı veya bağımsız belge ibrazıyla davaya yansıtılır.

Tereke tespitinden sonra yeni mal ortaya çıkarsa ne yapılır?

Sonradan tespit edilen mal varlığı için ek dava (ek tereke tespiti) açılabilir. Aynı mahkemede önceki dosyaya atıfla mütemmim talebi yöneltmek de mümkündür. Bu unsurların paylaşıma dahil edilmesi için ayrıca paylaşım davası açılmalıdır.

Mirası reddetme süresi içinde tereke tespiti davası açılabilir mi?

Evet. Mirası kabul-red kararı vermeden önce terekenin aktif-pasif dengesini öğrenmek için bu dava açılabilir. Hatta ret kararı vermek için 3 aylık sürenin işleyişi sırasında durdurma talebinde bulunulabilir. Bu strateji özellikle borçlu olduğundan şüphelenilen terekelerde önemlidir.

Tereke tespiti davası kesinleşmeden paylaşım yapılabilir mi?

Hukuken mümkündür ancak risklidir. Tespit kararı kesinleşmeden yapılan paylaşımlar, sonradan ortaya çıkan mal veya borç nedeniyle düzeltilmek zorunda kalınabilir. Bu yüzden mirasçılar arasında ihtilaf varsa tespit kararını beklemek daha güvenlidir.