Asli ve Tali Kusur: Trafik Kazasında Kusur Tespiti ve Tazminata Etkisi | Ankara

Trafik kazalarında tazminat miktarını belirleyen en kritik unsurlardan biri kusur oranıdır. Kimin ne kadar kusurlu olduğu, her tarafın ne kadar tazminat alacağını ya da ödeyeceğini doğrudan etkiler. Türk hukukunda kusur, "asli kusur" ve "tali kusur" olarak ikiye ayrılır. Bu ayrım hem tazminat hesabında hem de sigorta başvurularında hayati önem taşır.

Asli Kusur Nedir?

Asli kusur; trafik kazasının meydana gelmesinde belirleyici ve ağır rol oynayan ihlali ifade eder. Kazayı esas olarak doğuran davranış asli kusur kapsamındadır. Örnekler:

• Kırmızı ışık ihlali
• Alkollü araç kullanma
• Aşırı hız
• Yanlış şeride geçme (karşı yönden gelme)
• Dur işaretine uymama
• Öncelik hakkına uymama

Asli kusurlu tarafın ZMSS teminatı, kusursuz tarafın zararını karşılar. Sigorta şirketleri asli kusurlu araç için tazminat öder.

Tali Kusur Nedir?

Tali kusur; kazanın oluşmasına katkıda bulunan ancak belirleyici olmayan ikincil ihlali ifade eder. Kazayı tek başına doğurmaz; asli kusurla birlikte zararı artıran davranıştır. Örnekler:

• Emniyet kemeri takmamak
• Yetersiz dikkatsizlik (dikkat dağınıklığı)
• Hafif hız fazlalığı (asli kusur eşiğinin altında)
• Yolun sağından gitmeme (minör ihlal)
• Aracın teknik durumunun yetersizliği

TBK 52: Müterafik Kusur İndirimi

Türk Borçlar Kanunu'nun 52. maddesi, zarar görenin zarara katkısı (müterafik kusur) varsa tazminatın indirilebileceğini düzenler. Maddeye göre:

• Zarar gören kendi kusuruyla zarara katkıda bulunmuşsa hâkim tazminatı indirebilir.
• Zarar gören zarara razı olmuşsa tazminat tamamen reddedilebilir.
• Hakkaniyetin gerektirdiği durumlarda ağır kusur bile tazminatı tamamen ortadan kaldırmaz.

Pratikte bu şu anlama gelir: Mağdur %25 tali kusurlu bulunursa, hesaplanan tazminattan %25 oranında indirim yapılır ve kalan %75 oranındaki tutar ödenir.

Asli Kusurlu Tarafın Tazminat Hakkı Var mı?

Bu sık sorulan ve yanlış anlaşılan bir konudur. Asli kusurlu olan taraf da tazminat talep edebilir — ancak kendi kusuru oranında indirimle. Örneğin:

• A aracı %75 asli kusurlu, B aracı %25 tali kusurlu.
• A aracı da zarar gördüyse B'den %25 oranında tazminat alabilir.
• B aracı zarar gördüyse A'dan %75 oranında tazminat alır.

Hâkim TBK 52 kapsamında takdir yetkisini kullanır; ağır kusur varlığında tazminatı tamamen reddedebilir, ancak bu istisnai bir durumdur.

"Zarar görenin müterafik kusuru, tazminat miktarının belirlenmesinde hakkaniyete uygun biçimde dikkate alınmalı; ancak salt kusurlu olması tazminat hakkını tamamen ortadan kaldırmamalıdır."

Kusur Tespiti Yöntemleri

Kaza Tutanağı

Trafik polisinin veya jandarmanın düzenlediği kaza tespit tutanağı, kusura ilişkin ilk delildir. Ancak tutanaktaki kusur tespiti kesin değildir; mahkemede itiraz edilebilir ve bilirkişi incelemesiyle değiştirilebilir.

Trafik Bilirkişisi

Mahkeme, kusur tespiti için trafik bilirkişisi atar. Bilirkişi şunları değerlendirir:

• Kaza yeri krokisi ve ölçümler
• Araç hasar izleri
• Alkol ve hız raporları
• Tanık ifadeleri
• Güvenlik kamerası ve araç içi kamera görüntüleri
• KGS/OGS kayıtları

Güvenlik Kamerası ve Telefon Kayıtları

Kavşak kameraları, iş yeri güvenlik kameraları ve araç içi kamera (dashcam) görüntüleri mahkemede güçlü delil niteliği taşır. Telefon kayıtları da dikkat dağınıklığını (telefon kullanımı) kanıtlamada kullanılabilir.

Tutanağa İtiraz Yöntemi

• Kaza anında karşı tarafın kusurunu gösteren delilleri toplayın (fotoğraf, tanık, kamera).
• Avukatınızla birlikte itiraz dilekçesi hazırlayın.
• Mahkeme sürecinde trafik bilirkişisi talep edin.
• Yeni delilleri (güvenlik kamerası, alkol testi, hız verileri) sunun.
• Gerekirse kazayı yeniden canlandıran simülasyon raporu hazırlatın.

Örnek Kusur Dağılımları

• Kırmızı ışık ihlali + karşı taraf yeşil ışıkta geçiyor: %100 asli kusur kırmızı ışık ihlalinde
• Şerit ihlali + karşı taraf hafif hız fazlalığı: %75 asli / %25 tali gibi dağılım
• Her iki araç da kavşakta öncelik ihlali: %50 / %50 eşit kusur
• Arkadan çarpma (genel kural): Arkadan çarpan %100 asli kusurlu sayılır (tersini ispat gerekmektedir)