Saklı Pay Hesaplama 2026: Tasarruf Nisabı ve Oranlar

Saklı pay hesaplama, miras hukukunun en kritik ve sıkça uyuşmazlık doğuran konularındandır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 505 ve devamı maddelerinde düzenlenen saklı pay, mirasbırakanın bağış veya vasiyetname yoluyla ortadan kaldıramayacağı asgari miras payını ifade eder. Eş, altsoy ve anne-baba bu hakka sahip yasal güvence altındaki mirasçılardır. Saklı paya tecavüz edilmesi halinde mirasçılar tenkis davası ile haklarını koruyabilir. Bu rehber, 2026 yılı itibarıyla geçerli oranları, hesaplama formülünü, tasarruf nisabını ve karşılaşılan pratik örnekleri ayrıntılı şekilde sunmaktadır.

Saklı Pay Nedir?

Saklı pay, yasal mirasçıların belirli bir kısmının terekede mutlak surette korunan miras payıdır. Mirasbırakan, vasiyetname veya bağışlama yoluyla bu pay üzerinde tasarruf edemez. Eğer ölüme bağlı tasarruflar veya sağlar arası kazandırmalar yoluyla saklı pay zedelenirse, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu tasarrufların indirilmesini talep edebilir.

Saklı pay kurumu, mirasbırakanın irade serbestisini sınırlandırarak yakın aile bireylerinin korunmasını amaçlar. Türk hukuku, irade serbestisi ile aile dayanışması arasındaki dengeyi saklı pay-tasarruf nisabı ayrımıyla kurmaya çalışır.

Saklı Pay ile Yasal Miras Payı Farkı

Bu iki kavram birbirine sıkça karıştırılır:

• Yasal miras payı: Mirasbırakanın hiçbir tasarrufu olmasa kanunun mirasçıya tanıdığı paydır,
• Saklı pay: Yasal miras payının kanunla belirlenen oranlı bir bölümüdür ve mirasbırakanın tasarruflarıyla ortadan kaldırılamaz.

Hukuki Dayanak (TMK 505 vd.)

Saklı payın temel hukuki dayanakları:

• TMK 505: Tasarruf edilebilir kısım (tasarruf nisabı),
• TMK 506: Saklı pay oranları,
• TMK 507-512: Saklı paydan yoksun bırakma (mirasçılıktan çıkarma),
• TMK 560-571: Tenkis davası ve denkleştirme.

2007 yılında 5650 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Bu tarihten önce vefat edenler için kardeşlerin saklı payı %12,5 (1/8) olarak hâlâ uygulanabilir; ancak 2007 sonrası vefatlarda kardeşler saklı paylı değildir.

Kimler Saklı Paya Sahiptir?

TMK 506 uyarınca saklı paylı mirasçılar üç grupta toplanır:

Saklı Paydan Hariç Tutulanlar

Aşağıdaki mirasçıların saklı payı yoktur:

• Kardeşler (2007'den sonraki vefatlarda),
• Büyükanne, büyükbaba,
• Yeğen, amca, hala, dayı, teyze,
• Atanmış mirasçılar (vasiyetname veya miras sözleşmesi ile atananlar).

Devletin mirasçılığında ise saklı pay söz konusu değildir; mirasbırakanın hiçbir yasal mirasçısı yoksa miras devlete kalır.

Saklı Pay Oranları

2026 yılı itibarıyla yürürlükteki saklı pay oranları:

Altsoy (Çocuk, Torun)

Altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısı (1/2) oranındadır. Yani bir çocuk kanunen 1/2 mirasa hak kazanıyorsa, saklı payı 1/4 olur. İki çocuk için her birinin yasal payı 1/2 x 1/2 = 1/4 ise saklı payı 1/8 olur.

Anne ve Baba

Anne ve babanın saklı payı, yasal miras payının dörtte biri (1/4) oranındadır. Anne-baba 2. zümre mirasçısıdır ve ancak altsoy yoksa mirasçı olabilir.

Sağ Kalan Eş

Sağ kalan eşin saklı payı, hangi zümre ile birlikte mirasçı olduğuna göre değişir:

• Altsoy ile birlikte (1. zümre): Yasal miras payının tamamı (1/1) saklı paydır,
• Anne-baba ile birlikte (2. zümre): Yasal miras payının tamamı (1/1) saklı paydır,
• 3. zümre ile veya tek başına: Yasal miras payının dörtte üçü (3/4) saklı paydır.

Saklı Pay Oranları Özet Tablosu

Pratik referans için:

• Altsoy: Yasal payın 1/2'si,
• Anne-baba: Yasal payın 1/4'ü,
• Eş + altsoy: Yasal payın tamamı,
• Eş + anne-baba: Yasal payın tamamı,
• Eş tek başına/3. zümre ile: Yasal payın 3/4'ü.

Tasarruf Nisabı Nedir?

Tasarruf nisabı, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarruflar ve sağlar arası kazandırmalar yoluyla serbestçe kullanabileceği miras bölümüdür. Bu kavram, saklı payın tersi olarak düşünülebilir.

Formül basit şekilde şöyledir:

Net Tereke Hesabı

Saklı pay ve tasarruf nisabı hesaplanmadan önce net tereke tespit edilmelidir:

• Aktif tereke (tüm mal varlığı),
• (–) Pasif tereke (borçlar, vergi, cenaze masrafları),
• (+) Sağlar arası kazandırmalar (denkleştirme ve tenkise tabi olanlar — TMK 565),
• = Net tereke.

Net tereke tespiti için açılan dava ise tereke tespiti davası başlığı altında ele alınmaktadır.

Saklı Pay Hesaplama Formülü

Saklı pay hesaplama üç aşamada yapılır:

1. Aşama: Yasal Miras Payı Bulunması

Mirasbırakanın yasal mirasçıları belirlenir ve her birinin yasal miras payı hesaplanır. Bu aşamada zümre sistemi (TMK 495 vd.) esas alınır.

2. Aşama: Saklı Pay Oranının Uygulanması

Her saklı paylı mirasçı için TMK 506'daki oran yasal miras payına uygulanır. Örneğin altsoy mirasçısı için yasal pay × 1/2 = saklı pay.

3. Aşama: Toplam Saklı Pay ve Tasarruf Nisabı

Saklı payların toplamı çıkarılır. Net tereke değerinden toplam saklı pay düşülür; kalan tutar tasarruf nisabıdır.

Örnek Hesaplama Senaryoları

Konunun somutlaşması için sık karşılaşılan senaryolar.

Senaryo 1: Eş ve Üç Çocuk

Mirasbırakan vefat etmiş, geride sağ kalan eş ve üç çocuk kalmıştır. Net tereke 1.000.000 TL.

• Yasal miras payı: Eş 1/4, her çocuk 1/4 (3/4 ÷ 3),
• Eşin saklı payı: Yasal payın tamamı = 1/4,
• Her çocuğun saklı payı: Yasal payın 1/2'si = 1/8,
• Toplam saklı pay: 1/4 + (3 × 1/8) = 1/4 + 3/8 = 5/8,
• Tasarruf nisabı: 1 – 5/8 = 3/8 = %37,5.

Mirasbırakan, terekenin %37,5'i olan 375.000 TL'lik kısmı serbestçe vasiyet edebilir.

Senaryo 2: Eş ve Tek Çocuk

Net tereke 800.000 TL.

• Yasal miras payı: Eş 1/4, çocuk 3/4,
• Eşin saklı payı: 1/4 (tamamı),
• Çocuğun saklı payı: 3/4 × 1/2 = 3/8,
• Toplam saklı pay: 1/4 + 3/8 = 5/8,
• Tasarruf nisabı: 3/8 = 300.000 TL.

Senaryo 3: Yalnızca Eş ve Anne-Baba

Mirasbırakanın çocuğu yoktur. Net tereke 600.000 TL.

• Yasal miras payı: Eş 1/2, anne 1/4, baba 1/4,
• Eşin saklı payı: 1/2 (anne-baba ile birlikte tamamı),
• Anne saklı payı: 1/4 × 1/4 = 1/16,
• Baba saklı payı: 1/4 × 1/4 = 1/16,
• Toplam saklı pay: 1/2 + 1/16 + 1/16 = 10/16 = 5/8,
• Tasarruf nisabı: 3/8 = 225.000 TL.

Senaryo 4: Tek Başına Eş

Mirasbırakanın hiçbir kan hısımı kalmamıştır. Net tereke 500.000 TL.

• Yasal miras payı: Eş 1/1 (tamamı),
• Eşin saklı payı: 1 × 3/4 = 3/4,
• Tasarruf nisabı: 1/4 = 125.000 TL.

Tenkis Davası ile İlişkisi

Saklı pay hesaplaması doğrudan tenkis davası ile bağlantılıdır. Mirasbırakan saklı payı zedeleyen bir vasiyetname veya bağış yapmışsa, saklı paylı mirasçı bu işlemleri tenkis davası ile saklı payı tamamlayacak ölçüde azaltabilir.

Tenkise Tabi Tasarruflar

• Vasiyetname ile yapılan tasarruflar (mal vasiyeti, mirasçı ataması),
• Miras sözleşmesi ile yapılan kazandırmalar,
• Mirasbırakanın ölümünden önceki son 1 yıl içinde yaptığı bağışlar (mutat hediyeler hariç),
• Saklı pay kurallarını dolanma amacıyla yapıldığı belirgin tasarruflar,
• Mirasbırakanın serbest tasarrufuna bıraktığı malları çıkarma anlamına gelen kazandırmalar.

Tenkis Davasında Süreler

Tenkis davası açma süreleri:

• 1 yıl: Saklı payın zedelendiği öğrenildiği tarihten itibaren,
• 10 yıl: Vasiyetnamede vasiyetin açılması, sağlar arası kazandırmalarda mirasın açılması tarihinden itibaren (hak düşürücü süre).

Bu süreler zamanaşımı değil hak düşürücü süredir. 10 yıllık süre geçtikten sonra tenkis davası açmak mümkün değildir. Bu konu özellikle muris muvazaası davaları ile sıkı bağlantılı olduğu için süre takibi çok önemlidir.

Saklı Paydan Yoksun Bırakma

Saklı paylı mirasçı bazı durumlarda saklı payını kaybedebilir. Bunun iki temel yolu vardır:

Mirastan Iskat (Cezalı Çıkarma) — TMK 510

Mirasçı, mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemiş ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini ihlal etmişse mirasbırakan vasiyetnamede sebep göstererek onu mirasçılıktan çıkarabilir. Bu durumda saklı pay hakkı da düşer.

Borç Ödemeden Aciz Halinde Çıkarma — TMK 513

Mirasbırakan, hakkında icra takibi başlatılmış, borçlarını ödeyemeyen altsoyunu yarıya kadar saklı payından çıkarabilir. Bu mirastan çıkarma altsoyun çocuklarının payı yararına olur.

Mirasçılıktan Feragat — TMK 528

Saklı paylı mirasçı, mirasbırakan ile yaptığı miras sözleşmesi ile mirastan ve dolayısıyla saklı pay hakkından feragat edebilir. Feragat ivazlı (karşılıklı) veya ivazsız olabilir. İvazlı feragatte alınan karşı edim, tereke değerine eklenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Saklı pay TMK 506'da değişiklik var mı?

2007 yılında 5650 sayılı Kanun ile yapılan en önemli değişiklik kardeşlerin saklı payının kaldırılması olmuştur. 2007 sonrasında vefat edenlerde kardeşlerin saklı pay hakkı bulunmaz; yalnızca yasal miras payları korunur ve bu paylar bağışlanabilir veya vasiyet edilebilir.

Sağ kalan eşin saklı payı her zaman 1/4 müdür?

Hayır. Eşin saklı payı, hangi zümre ile birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Altsoy veya anne-baba ile birlikte ise yasal payının tamamı (örneğin altsoy ile 1/4 = saklı pay 1/4); 3. zümre ile veya tek başına mirasçı ise yasal payının 3/4'ü saklı paydır.

Saklı paya yapılan tecavüz nasıl tespit edilir?

Önce net tereke belirlenir (aktif – pasif + denkleştirmeye tabi kazandırmalar). Ardından her saklı paylı mirasçının saklı payı hesaplanır. Mirasbırakanın tasarrufları neticesinde mirasçının fiili olarak aldığı pay, hesaplanan saklı pay tutarının altında kalıyorsa saklı pay zedelenmiş demektir.

Bağışlar saklı pay hesabına dahil edilir mi?

Evet. TMK 565 uyarınca mirasbırakanın yapmış olduğu belirli bağışlar denkleştirme ve tenkise tabidir. Özellikle son bir yıl içindeki bağışlar (mutat hediyeler hariç), miras taksiminde mahsup amaçlı yapılan kazandırmalar ve saklı pay kurallarını dolanma için yapılan tasarruflar tereke hesabına ilave edilir.

Hayat sigortası tutarı saklı pay hesabına girer mi?

Hayat sigortası tazminatı, kural olarak terekeye dahil değildir; doğrudan poliçedeki yararlanıcıya ödenir. Ancak Yargıtay içtihatlarına göre primlerin bir bölümü tenkise tabi tutulabilir; özellikle prim ödemelerinin saklı payı dolanmak amacıyla yapıldığı kanıtlanırsa hesaba katılabilir.

Saklı pay sözleşmeyle ortadan kaldırılabilir mi?

Hayır. Saklı pay, kanundan doğan ve mirasbırakanın tek taraflı tasarruflarıyla ortadan kaldıramayacağı bir haktır. Ancak saklı paylı mirasçı, mirasbırakan ile yaptığı mirastan feragat sözleşmesi ile saklı pay dahil tüm hakkından vazgeçebilir. Bu sözleşme noterde resmi şekilde yapılır.